انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

تحلیل و بازخوانی مفهوم مقاومت در اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) مبتنی بر حاکمیت مدرن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه اندیشه سیاسی، دانشکده معارف و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق، تهران، ایران.
10.22034/fademo.2025.538306.1136
چکیده
این مقاله با تکیه ‌بر نظریه‌‌های حاکمیت نزد فیلسوفان سیاسی مدرن به تحلیل و بازخوانی مفهوم مقاومت در اندیشۀ سیاسی امام خمینی می‌پردازد. مسئلۀ اصلی پژوهش، بررسی امکان ارائه تحلیل جدیدی از مفهوم مقاومت در بازخوانی اندیشۀ سیاسی امام مبتنی بر حاکمیت مدرن است. پرسش اصلی آن است که چگونه می‌توان مفهوم مقاومت در اندیشۀ امام را با توجه به نظریه‌های مدرن حاکمیت تحلیل و تفسیر کرد. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از روش هرمنوتیک متن‌محور، دیدگاه‌های امام خمینی را در کنار نظریات شاخص حاکمیت مدرن مورد تحلیل قرار می‌دهد. فرضیۀ مقاله آن است که مفاهیمی مانند ولایت‌فقیه، آزادی دینی، عقلانیت مصلحت‌محور و خودکفایی فرهنگی- اقتصادی، چهارچوبی مفهومی برای مقاومت در قالب حاکمیت اسلامی پدید می‌آورند. دستاورد مهم این پژوهش تبیین ظرفیت نظری مقاومت در اندیشۀ امام، هم ناظر به وضع حاکمیت الهی و هم در گفتگو و تعامل با واقعیت جهان نو و اندیشه‌های رقیب است.
کلیدواژه‌ها

- ابوالحسنی، علی (1394). تنهای شکیبا: احوال، افکار و آثار شیخ فضل الله نوری. تهران: مؤسسه کتاب‌شناسی شیعه.
- اردبیلی، سید عبدالغنی (1381). تقریرات فلسفه امام خمینی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ 4. (3 جلدی)
- امام خمینی، سید روح‌الله (1382). شرح حدیث جنود عقل و جهل. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ 16.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1384). تفسیر سوره حمد. تهران: مؤسسه نشر و آثار امام خمینی.
- امام خمینی، سید روح‌الله (1389). صحیفه امام. تهران: مؤسسه نشر و آثار امام خمینی.
- ترکمان، محمد (1362). مجموعه‌ای از رسائل، اعلامیه‌ها، مکتوبات و روزنامه‌های شیخ فضل‌الله نوری. تهران: مهتاب.
- ترکمان، محمد (1374). آرا و اندیشه‌ها و فلسفه سیاسی مدرس. تهران: مرکز خدمات فرهنگی سالکان.
-توحدی، علی‌اصغر (1381). قرائت امام خمینی از سیاست. تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، چاپ 1.
- جعفری، علی‌اکبر و قربی، سید محمدجواد (1392). راهبردهای مقابله با سلطه فرهنگی نظام استکبار در اندیشه سیاسی امام خمینی. فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 3 (9)، 69-90.
- جوادی ارجمند، محمدجعفر و محمدی مصیری، علی (1398). خاستگاه اندیشه مقاومت در ایران. دو فصلنامه علمی پژوهش‌های سیاست اسلامی، 7 (16)، 362- 385. dor: 20.1001.1.23455705.1398.7.16.12.5
- خسروشاهی، سید هادی (۱۳۷۹). فداییان اسلام: تاریخ، عملکرد، اندیشه. تهران: مؤسسه اطلاعات، چاپ 2.
- روسو، ژان ژاک (1402). قرارداد اجتماعی. ترجمه غلامحسین زیرک‌زاده، تهران: امروز ما، چاپ 4.
- سهرابی، حمیدرضا و موسوی خو، سید محمد (1400). بررسی و تحلیل «انقلاب اسلامی» بر اساس نظریه استکبارستیزی امام خمینی. پژوهشنامه متین، 23 (91)، 111-137.
doi.org/ 20.1001.1.24236462.1400.23.91.5.9 :// https
- شریعت، فرشاد (1384). مبانی اندیشه سیاسی در غرب از سقراط تا مارکس. تهران: نی
- شریعت، فرشاد و قلی‌پور، محسن (1401). تبیین مفهوم مقاومت در اندیشه سیاسی امام خمینی. فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی جهان اسلام، 10 (20)، 1-28. doi.org/10.22070/iws.2022.16181.2202 // https
- فراتی، عبدالوهاب (1380). اندیشه سیاسی امام خمینی. قم: احیاگران.
- فیرحی داود (1394). فقه و سیاست در ایران معاصر. تهران: اکسیر، چاپ 2.
- قربانی، بهرنگ، حقیقت، حمیدرضا و کاوه پیش‌قدم، سید محمدکاظم (1401). بررسی ایده مقاومت در اندیشه امام خمینی. فصلنامه علمی پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 11(1)، 215-235.
- لاک، جان (1392). دو رساله حکومت. ترجمه فرشاد شریعت، تهران: نگاه معاصر، شولا.
- لک زایی، نجف (1384). سیر تطور تفکر سیاسی امام خمینی. تهران: انتشارات فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- متقی، ابراهیم (1397). عمل‌گرایی راهبردی در اندیشه سیاسی امام خمینی. فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، 5 (15)، 81-102.
- مدرسی، علی (1358). مدرس شهید. اصفهان: بنیاد فرهنگی و انتشاراتی بدر.
- منتظری، مصطفی و سلمانیان، حسنعلی (1401). دکترین مقاومت در اندیشه سیاسی امام خمینی. فصلنامه علمی مطالعات انقلاب اسلامی، ۱۹(۶۹)، 7-26. dor/20.1001.1.20085834.1401.19.69.1.3
- هابز، توماس (1400). لویاتان. ترجمه حسین بشیریه، تهران: نی، چاپ 6.
- هگل، فردریش (1400). عناصر فلسفۀ حق. ترجمه مهبد ایرانی طلب، تهران: قطره، چاپ 8.
- یاقوتی، ابراهیم و عرب احمدی، فاطمه (1398). آزادی مقاومت در اندیشه فقه سیاسی انقلاب اسلامی ایران با رویکرد بر نظر امام خمینی. پژوهشنامه متین، 21 (84)، 151-171.dor/20.1001.1.24236462.1398.21.84.7.3
 
- Bodin, J.(1995). Six Books Of The Commonwelth. Translated by Tooley, M. Oxford: Alden Press.
-Hegel, G.)1991). Elements of the Pilosophy of Righ.Translated by Nisbet. H: Cambridge University.
-Hegel, G.)2018). The Phenomenology of Spirit. Translated by Michael, Inwood, Oxford University.
-Hobbes, T.)1651). Leviathan. Hamilton: McMaster University.
-Rousseau, J.)1994). Discourse on Political Economy and The Social Contractract. Translated by Betts. Oxford University.

  • تاریخ دریافت 09 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 27 آذر 1404