راهنمای بهره‌گیری از هوش مصنوعی و مدل‌های زبانی در نگارش مقالات علمی
مجله انقلاب پژوهی
چرا این راهنما تدوین شد؟
هوش مصنوعی و مدل‌های زبانی بزرگ در سال‌های اخیر به ابزاری رایج در فضای پژوهش تبدیل شده‌اند. این فناوری‌ها می‌توانند در پردازش متن، سازمان‌دهی اطلاعات و بهبود نگارش به پژوهشگران کمک کنند. «مجله انقلاب پژوهی» نیز با این فناوری‌ها مخالفتی ندارد، اما بر این باور است که نقش هوش مصنوعی باید در حد دستیار باقی بماند و هرگز جایگزین اندیشه، تخصص و مسئولیت پژوهشگر نشود. اصالت، صحت و اعتبار علمی مقاله در نهایت بر عهده نویسنده است.
این راهنما با هدف روشن‌کردن مرزهای استفادهٔ مجاز و غیرمجاز از هوش مصنوعی در فرآیند نگارش و ارسال مقاله تدوین شده است.
1. کاربردهای مجاز: هوش مصنوعی در نقش دستیار ویرایشی و پژوهشی
استفاده از مدل‌های زبانی در امور زیر مجاز است:
2. مرزهای ممنوع: تولید داده و نتایج پژوهشی
تولید داده، انجام تحلیل‌های علمی و استخراج نتایج، قلمرو اختصاصی پژوهشگر است. بنابراین:
3. شفافیت: شرط اصلی پذیرش
نویسندگانی که از هوش مصنوعی بهره گرفته‌اند، باید در بخش «قدردانی» یا بخشی مستقل با عنوان «استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی» این موضوع را اعلام کنند. توضیح باید روشن کند هوش مصنوعی در کدام بخش‌ها و به چه منظوری کمک کرده است (مثلاً ویرایش زبانی یا ساختاربندی). همچنین بررسی صحت، اعتبار و تناسب محتوای تولیدشده و اصلاح خطاها و تناقض‌ها بر عهدهٔ نویسنده است.
4. جستجوی منابع با کمک هوش مصنوعی
استفاده از هوش مصنوعی برای یافتن منابع علمی پذیرفته است، به شرط آنکه:
5. استقلال علمی و اصالت تحقیق
مراحل اصلی پژوهش — طراحی، گردآوری داده، تحلیل و نتیجه‌گیری — باید با دانش تخصصی و استقلال کامل پژوهشگر انجام شود. هوش مصنوعی نباید نقشی داشته باشد که استقلال علمی نویسنده را خدشه‌دار کند. همچنین توجه داشته باشید که خروجی مدل‌های زبانی همیشه دقیق و واقعی نیست و راستی‌آزمایی کامل خروجی‌ها و انطباق منابع با ادعاهای مطرح‌شده بر عهدهٔ نویسنده است.
6. مسئولیت‌پذیری نویسنده
محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی (AIGC)
ابزارهای تولید محتوا با هوش مصنوعی(مانند ChatGPT و سایر مدل‌های زبانی بزرگ) نمی‌توانند آغازگر یا مجری یک تحقیق اصیل بدون هدایت نویسندهٔ انسانی باشند. این ابزارها:
اگر نویسنده‌ای از این ابزارها برای تدوین بخشی از نسخۀ خطی استفاده کرده، باید جزئیات آن را در بخش روش‌ها یا قدردانی به‌روشنی شرح دهد. مسئولیت صحت اطلاعات و ارجاعات مقاله کاملاً بر عهدۀ نویسنده است.
توجه: ابزارهایی که صرفاً برای اصلاح املا، دستور زبان و ویرایش کلی به کار می‌روند، مشمول این دستورالعمل نیستند. تصمیم نهایی دربارهٔ مجاز یا مناسب بودن استفاده از AIGC در هر مقالۀ ارسالی یا منتشرشده بر عهدهٔ سردبیر مجله است.
سخن پایانی
این راهنما برای پاسداشت اصول علمی و حفظ اصالت مقالات در «انقلاب پژوهی» تنظیم شده است. ما استفادهٔ مسئولانه و شفاف از هوش مصنوعی را به‌عنوان دستیار پژوهشگر ارج می‌نهیم و از نویسندگان دعوت می‌کنیم با رعایت این توصیه‌ها، ضمن بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، بر اصالت و کیفیت پژوهش خود تمرکز کنند تا آثاری معتبر و ارزشمند منتشر شود.