انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

نقش کارگزاران رژیم پهلوی در سرنگونی آن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 استادیار گروه جامعه‌شناسی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش کارگزاران رژیم پهلوی در فرایند سقوط آن، به این پرسش محوری پاسخ می‌دهد که چگونه پیش‌بینی سقوط رژیم از سوی این کارگزاران، به تحقق پیروزی انقلاب اسلامی ایران کمک کرد. تمرکز ویژه پژوهش بر تحلیل تأثیر نطق محمدرضا پهلوی در آبان ۱۳۵۷ است که با عبارت کلیدی «صدای انقلاب شما را شنیدم»، نه‌تنها ضعف رژیم در کنترل اعتراض‌ها را عیان ساخت، بلکه واکنش‌هایی در میان کارگزاران حکومت برانگیخت که به تشدید بی‌ثباتی و فروپاشی آن انجامید. بر اساس چهارچوب نظری «پیشگویی خودتحقق‌بخش»، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که باور فزاینده مقامات به شکست قریب‌الوقوع رژیم، موجب بروز رفتارهایی همچون فرار از کشور، خروج سرمایه‌ها، اطرافیان و کاهش وفاداری شد که این عوامل به‌نوبه‌خود شتاب‌دهنده روند انقلاب گردید. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل اسنادی و استدلال منطقی حاکی از آن است که علاوه بر سیاست‌ها و سیاست‌گذاری‌های نادرست، نطق آبان ۱۳۵۷ شاه و پذیرش اشتباهات از سوی او، در نظرکارگزاران رژیم به عنوان نشانه‌ای قطعی از ضعف رژیم تفسیر شده است. نتایج پژوهش تأکید می‌کند که پیش‌بینی‌های این کارگزاران دربارۀ سقوط رژیم، از طریق ایجاد چرخه‌ای از رفتارها، به‌صورت غیرمستقیم به محقق‌شدن همان پیش‌بینی‌ها انجامید. به‌عبارت دیگر، انتظار جمعی از فروپاشی، کنش‌های کارگزاران را به سمتی سوق داد که خود زمینه‌ساز تحقق آن شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-آبراهامیان، یرواند (1389). ایران بین دو انقلاب. ترجمه احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
-ازغندی، علیرضا (1385). نخبگان سیاسی ایران بین دو انقلاب. تهران: نشر قومس.
-امینی، علی (1386).خاطرات علی امینی (مجموعه تاریخ شفاهی ایران). تهران: گفتار.
- انقلاب 57 انقلابی برای آزادی (1400)   https://www.azadi-b.com/?p=18036  
- بودون، ریمون (1383). کتاب منطق کنش اجتماعی. ترجمه عبدالحسین نیک گهر، تهران: انتشارات توتیا.
- بودون، ریمون و بوریکو، فرانسوا (1385). فرهنگ انتقادی جامعه‌شناسی. ترجمه عبدالحسین نیک گهر، تهران: فرهنگ معاصر.
-پهلوی، محمدرضا (1371). پاسخ به تاریخ. ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: انتشارات زریاب.
- روزنامه تعادل (5/12/1398).تلاش محمدرضا شاه برای گرفتن اختیار انحلال مجلس.
- دادگر، حسن (1382). فساد مالی در تاریخ معاصر ایران.  ماهنامه زمانه،2 (9)، 13-19. http://noo.rs/hjWQn
-درودی، ریحانه (1385). پنجاه و سه سال عصر پهلوی به روایت دربار. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- دهباشی، حسین و طیرانی، ویدا (به کوشش) (1397).  انقلاب و دانشگاه: مجموعه تاریخ شفاهی و تصویری ایران معاصر خاطرات دکتر منوچهر گنجی. تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
- دهباشی، حسین (1393) آیندگان و روندگان برنامه تاریخ شفاهی و تصویری ایران معاصر. تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران.
- زرنگ، محمد (1384). سرگذشت قانون اساسی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- صمیمی، مینو (1368 ). پشت پرده تخت طاووس. ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: انتشارات اطلاعات.
- علم، اسدالله (1387). یادداشت‌های علم. به کوشش علینقی عالیخانی، تهران: انتشارات کتاب‌سرا.
- فایضی، علیرضا (1387). هویدا از آغاز تا پایان. کیهان فرهنگی، شماره 161، 50-57.  http://noo.rs/hHi6Y
- فردوست، حسین.(1386). ظهور و سقوط سلطنت پهلوی (خاطرات ارتشبد فردوست). تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
- لاجوردی و همکاران (به کوشش) (1985) .تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد. محمد یگانه نوار5 . https://iranhistory.net/yeganeh5
- لاجوردی و همکاران (به کوشش) (1983) .تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد. داریوش همایون نوار6.
-لالمان، میشل (1394). تاریخ اندیشه‌های اجتماعی از پارسونز تا اندیشمندان معاصر. ترجمه عبدالحسین نیک‌گهر، تهران: انتشارات هرمس.
- گازیوروسکی، مارک ج.  (1371). سیاست خارجی آمریکا و شاه. ترجمه فریدون فاطمی، تهران: نشر مرکز.
- مرکز برسی اسناد تاریخی (1398) . خروج ارز از کشور توسط درباریان پهلوی در سال1357.
- مهدی نیا، جعفر (1374). نخست وزیران ایران. زندگی عبدالحسن هژیر. تهران: انتشارات پاسارگاد.
- میلانی، عباس (1394). نگاهی به شاه. کانادا: نشر پرشین سیرکل تورنتو، چاپ دوم.
- مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی (1402) پیام انقلاب شما را شنیدم. https://psri.ir/?page=post&id=63y2rem1
- نهاوندیان، هوشنگ (1392).آخرین روزها با شاه. ترجمه داد مهر، تهران: شرکت کتاب.
- همایون کاتوزیان، محمدعلی (1372). اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی. ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی، تهران، نشر مرکز.
- همایون کاتوزیان، محمدعلی (1378). اقتصاد سیاسی ایران: از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی. ترجمه محمدرضا نفیسی و کامبیز عزیزی. تهران: نشر مرکز
- Esfandiar, B. (2019). Economic situation of Iran during the reign of Hoveyda’s prime minister (1973-1978). Dilemas Contemporáneos: Educación, Política y Valore; Toluca Vol. VI, No 2, Jan.
-Gasiorowski, M. (1991). Foreign Policy and the Shah. Cornell University Press.
-Merton, R. K. (1949). Social Theory and Social Structure. Free Press
-Shawcross, W. (1988). The Shah’s Last Ride. Simon & Schuster.
 
 
 

  • تاریخ دریافت 14 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 27 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 19 خرداد 1404