1
گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران.
2
گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران
10.22034/fademo.2026.568471.1177
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی تعریف و بازتعریف «هنر و ادبیات متعهد» در گفتمان آیتالله خمینی و آیتالله خامنهای و با بهرهگیری از نظریه گفتمان لاکلائو و موفه انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که هنر و ادبیات متعهد در گفتمان رهبران انقلاب اسلامی چگونه مفصلبندی شده و چه تداومها و تحولاتی در این گفتمان قابل شناسایی است. یافتهها نشان میدهد که در هر دو گفتمان، «اسلام» و «انقلاب اسلامی» دالهای مرکزیاند و مفاهیمی همچون ارزشهای دینی، اخلاق، تعهد، مسئولیت، هدایت و مبارزه و مقابله با هنر غیراسلامی در زنجیره همارزی هنر و ادبیات متعهد قرار میگیرند. در گفتمان آیتالله خمینی، هنر عمدتاً در نسبت با هدایت، تربیت اخلاقی، تعهد دینی، تبلیغ اسلام و مبارزه با استکبار معنا مییابد و هنر غیرمتعهد، غربزده و بیگانه با ارزشهای اسلامی در موقعیت «دیگری» قرار میگیرد. در گفتمان آیتالله خامنهای، ضمن تداوم این هسته معنایی، مفاهیمی همچون مقاومت، تبیین، روایتگری، آگاهی، زمانشناسی و قدرت نرم به ساختار گفتمانی هنر و ادبیات افزوده میشود. همچنین، عناصر شناوری مانند روشنفکری، رسانه و تکنیک هنری در این گفتمان بازتعریف میشوند. بر این اساس، گفتمان هنر و ادبیات متعهد در اندیشه آیتالله خامنهای نوعی «بازمفصلبندی» متناسب با تحولات تاریخی، فرهنگی و رسانهای است.
میری اصل، کلثوم و زمردی، حمیرا. (1405). تعامل سیاست و هنر؛ تحلیلی گفتمانی از آرای رهبران انقلاب اسلامی دربارۀ هنر و ادبیات متعهد. (e252658). انقلاب پژوهی، ()، e252658 https://doi.org/10.22034/fademo.2026.568471.1177
MLA
میری اصل، کلثوم، و زمردی، حمیرا. "تعامل سیاست و هنر؛ تحلیلی گفتمانی از آرای رهبران انقلاب اسلامی دربارۀ هنر و ادبیات متعهد" .e252658 ، انقلاب پژوهی، ، 1405، e252658. doi: 10.22034/fademo.2026.568471.1177
HARVARD
میری اصل، کلثوم، و زمردی، حمیرا. (1405). 'تعامل سیاست و هنر؛ تحلیلی گفتمانی از آرای رهبران انقلاب اسلامی دربارۀ هنر و ادبیات متعهد'، انقلاب پژوهی، (), e252658. doi: 10.22034/fademo.2026.568471.1177
CHICAGO
میری اصل، کلثوم و زمردی، حمیرا، "تعامل سیاست و هنر؛ تحلیلی گفتمانی از آرای رهبران انقلاب اسلامی دربارۀ هنر و ادبیات متعهد." انقلاب پژوهی، (1405): e252658, doi: 10.22034/fademo.2026.568471.1177
VANCOUVER
میری اصل کلثوم، زمردی حمیرا. تعامل سیاست و هنر؛ تحلیلی گفتمانی از آرای رهبران انقلاب اسلامی دربارۀ هنر و ادبیات متعهد. انقلاب پژوهی. 1405;():e252658. doi: 10.22034/fademo.2026.568471.1177