انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

تعامل سیاست و هنر؛ تحلیلی گفتمانی از آرای رهبران انقلاب اسلامی دربارۀ هنر و ادبیات متعهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران.
2 گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران
10.22034/fademo.2026.568471.1177
چکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی چگونگی تعریف و بازتعریف «هنر و ادبیات متعهد» در گفتمان آیت‌الله خمینی و آیت‌الله خامنه‌ای و با بهره‌گیری از نظریه گفتمان لاکلائو و موفه انجام شده است. پرسش اصلی پژوهش آن است که هنر و ادبیات متعهد در گفتمان رهبران انقلاب اسلامی چگونه مفصل‌بندی شده و چه تداوم‌ها و تحولاتی در این گفتمان قابل شناسایی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در هر دو گفتمان، «اسلام» و «انقلاب اسلامی» دال‌های مرکزی‌اند و مفاهیمی همچون ارزش‌های دینی، اخلاق، تعهد، مسئولیت، هدایت و مبارزه و مقابله با هنر غیراسلامی در زنجیره هم‌ارزی هنر و ادبیات متعهد قرار می‌گیرند. در گفتمان آیت‌الله خمینی، هنر عمدتاً در نسبت با هدایت، تربیت اخلاقی، تعهد دینی، تبلیغ اسلام و مبارزه با استکبار معنا می‌یابد و هنر غیرمتعهد، غرب‌زده و بیگانه با ارزش‌های اسلامی در موقعیت «دیگری» قرار می‌گیرد. در گفتمان آیت‌الله خامنه‌ای، ضمن تداوم این هسته معنایی، مفاهیمی همچون مقاومت، تبیین، روایت‌گری، آگاهی، زمان‌شناسی و قدرت نرم به ساختار گفتمانی هنر و ادبیات افزوده می‌شود. همچنین، عناصر شناوری مانند روشنفکری، رسانه و تکنیک هنری در این گفتمان بازتعریف می‌شوند. بر این اساس، گفتمان هنر و ادبیات متعهد در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای نوعی «بازمفصل‌بندی» متناسب با تحولات تاریخی، فرهنگی و رسانه‌ای است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 18 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 06 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 20 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 18 شهریور 1405