انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

شبکه‌های اجتماعی و زیست اعتراضی ایرانیان تحلیل جامعه‌شناختی از اعتراض‌های ۱۴۰۱

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
ندارم
10.22034/fademo.2026.590041.1202
چکیده
پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش شبکه‌های اجتماعی در شکل‌گیری و هدایت انواع کنش‌های اعتراضی در جریان اعتراض‌های سال ۱۴۰۱ ایران انجام شده است. سؤال اصلی پژوهش این است که مصرف شبکه‌های اجتماعی چگونه و از طریق چه سازوکارهایی، نارضایتی‌های فردی را به کنش‌های اعتراضی عینی تبدیل می‌کند. روش پژوهش، کمی و ابزار گردآوری داده‌ها پرسشنامه محقق‌ساخته است که روی نمونه‌ای متشکل از ۴۳۵ نفر از دانشجویان دانشگاه‌های صنعتی تهران (شریف، امیرکبیر و خواجه‌نصیر) به روش نمونه‌گیری در دسترس اجرا شد. داده‌ها با استفاده از روش‌های همبستگی و رگرسیون چندگانه تحلیل شدند. کنش اعتراضی در این پژوهش در سه سطح «پتانسیل کنش»، «کنش مجازی» و «کنش واقعی» مقیاس‌سازی شد. یافته‌ها نشان داد که مصرف شبکه‌های اجتماعی بر هر سه سطح کنش اعتراضی اثرگذار است، اما این اثر بر پتانسیل کنش و کنش مجازی به مراتب قوی‌تر از کنش واقعی است. همچنین شبکه‌های اجتماعی خارجی (به‌ویژه تلگرام و اینستاگرام) در مقایسه با پلتفرم‌های داخلی، نقش تعیین‌کننده‌تری در تبیین پتانسیل اعتراض و کنش مجازی دارند. نتایج تحلیل مسیر مشخص کرد که شبکه های اجتماعی عمدتاً از طریق مسیرهای میانجی «کاهش رضایتمندی سیاسی» و «افزایش ناامیدی نسبت به آینده» بر گرایش اعتراضی اثر می‌گذارند؛ در حالی که متغیرهای «محرومیت نسبی» و «احساس بی‌عدالتی» نقش معناداری در انتقال این اثر به کنش واقعی نداشته‌اند. در نهایت، «ادراک هزینه بالای سرکوب» به عنوان مانع اصلی گذار از کنش مجازی به کنش میدانی شناسایی شد که نشان می‌دهد شبکه‌های اجتماعی بیشتر به عنوان «تسهیل‌گر» و «برساخت‌دهنده معنا » عمل می‌کنند تا عامل مستقیم حضور خیابانی.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 22 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 11 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 22 مرداد 1405