چکیده



انقلاب‌های مشروطه و اسلامی ایران دو رخداد بنیادین در تاریخ معاصر این کشور هستند که همواره در تعامل با شبکه‌ها و جریان‌های فراملی معنا یافته‌اند. با این حال، نقش رسانه‌های جهانی در این انقلاب‌ها کمتر در چارچوبی نظری و تطبیقی بررسی شده است. این مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که رسانه‌های جهانی در سطح «مسیر انقلابی» این دو انقلاب با چه کارکردهایی به شکل‌دهی به پویایی این انقلاب‌ها پرداخته‌اند. پژوهش به روش مطالعه موردی کیفی تطبیقی- تاریخی و با بهره‌گیری از چارچوب نظریه سه‌سطحی جرج لاوسن (وضعیت، مسیر، پیامد) انجام شده است. داده‌ها از طریق تحلیل تیترهای شش روزنامه بین‌المللی (تایمز لندن، نوو ورمیا، اختر استانبول، نیویورک تایمز، پراودا و الاعتصام) گردآوری و با استفاده از تحلیل محتوای جهت‌دار بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که رسانه‌های جهانی در سطح «مسیر انقلابی» با کارکردهای ائتلاف‌سازی فراملی، مشروعیت‌زدایی از رژیم یا مشروعیت‌بخشی به مخالفان و تأثیر بر وفاداری دستگاه سرکوب، به عنوان عوامل شتاب‌دهنده و در تعامل با سایر عوامل داخلی (بحران اقتصادی، رهبری کاریزماتیک، شبکه‌های مذهبی و روشنفکری) عمل کرده‌اند. ضرورت پژوهش در پاسخ به خلأ مطالعات تطبیقی و نظری در این حوزه است. نتایج نشان می‌دهد که هیچ یک از تیترهای رسانه‌ای به تنهایی علت وقوع یا سرنوشت انقلاب نبوده‌اند، بلکه در پیکربندی علّی پیچیده‌ای با عوامل داخلی، به جهت‌دهی و شتاب‌بخشی به روند انقلاب‌ها کمک کرده‌اند. هر چند تعمیم این یافته نیازمند پژوهش های گسترده تر می باشد.



کلیدواژه‌ها: انقلاب اسلامی، انقلاب مشروطه، رسانه‌های جهانی، جامعه شناسی تاریخی بین الملل، مسیر انقلابی.