انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

سناریوهای آینده امید اجتماعی در جامعه ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص)
2 دانشجوی دکتری مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی دانشگاه شاهد تهران
3 استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه هوایی شهید ستاری
10.22034/fademo.2025.534442.1128
چکیده
سرمایۀ اجتماعی یکی از مهم­ترین مؤلفه‌های قدرت نرم نظام­های سیاسی است که وجود آن، بر نقش‌آفرینی یک کشور در عرصه‌های مختلف سیاست داخلی و خارجی تأثیر بسزایی دارد. امید اجتماعی یکی از شاخصه­هایی شکل‌دهنده به سرمایه اجتماعی یک کشور است که بر توانایی ایجاد باوری مشترک در میان افراد جامعه مبنی بر اینکه آینده به‌طور مطلوب از گذشته متفاوت‌تر و بهتر است تعبیر می‌شود. پیشران­های متعددی در شکل‌دهی به امید اجتماعی در بین افراد جامعه نقش‌آفرینی می‌کنند که هدف پژوهش پیش رو نیز در گام اول شناسایی این پیشران‌ها و در مرحله بعد پاسخ دادن به این پرسش کلیدی است که بر اساس پیشران­های شناسایی‌شده، چه سناریوهایی را می­توان برای آینده امید اجتماعی در ایران ترسیم کرد؟ رویکرد اصلی پژوهش آینده‌پژوهانه و از نوع اکتشافی است روش پژوهش با بهره­گیری از ترکیب دو روش سناریونویسی پیترشوارتز و جیمز دیتور (در ترسیم سناریوها) انجام‌شده و ابزارهای آن پرسشنامه­های نیمه ساختاریافته و ساختاریافته با خبرگان بوده و تحلیل داده­ها با استفاده از نرم‌افزار میک مک انجام‌ شده است. یافته­های پژوهش بیانگر آن است که از برهمکنش پیشران­ها می­توان چهار سناریوی محتمل جامعه ناهموار و در معرض خطر (جامعه شکننده و معلق)، سناریوی ممکن جامعه آنومی شده و ازهم‌گسیخته (فروپاشی اجتماعی) و سناریو مطلوب جامعه متعادل را ترسیم کرد. درمجموع می­توان گفت که وضعیت پیشران­های شکل­دهنده به امید اجتماعی در جامعه ایرانی به علت کژ کارکردی‌های سیستم سیاسی اجتماعی از وضعیت مطلوبی برخوردار نیست و لازم است در راهبردهای وحدت و انسجام اجتماعی کشور در دستگاه­های سیاست­گذار بازنگری لازم صورت گیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- آقابخشی، علی‌اکبر و افشاری راد، مینو (1387). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: چاپار.
- اخوان نیلچی، نفیسه و کشاورز شکری، عباس (1400). الگوی سنجش و ارزیابی کارآمدی انقلاب اسلامی. فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 10(4)، 201-234. https://doi.org/20.1001.1.23222573.1400.10.4.9.5
- امامی، سید مجید و مهربانی، حسین (1391). امید و رسانه. تهران: مرکز پژوهش­های صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران.
- امامی، محمد و شاکری، حمید (1391). کنکاشی در مفهوم حقوق و آزادی‌های عمومی. نشریه حقوق اساسی، 9(18)،23-52. https://www.asasimag.ir/article_104274.html
- امیری اسفرجانی، زهرا، هاشمیان فر، سید علی و قاسمی، وحید (1398). کاوش در امید اجتماعی، نظریه­ای داده بنیاد، فصلنامه مسائل اجتماعی ایران،10(1)، 27-51.  http://jspi.khu.ac.ir/article-1-3083-fa.html
- بل، وندل (1392). مبانی آینده پژوهی. تهران: نشر مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.
- پورعزت، علی‌اصغر (1390). مبانی مدیریت دولتی. تهران: سمت.
- پورعزت، علی­اصغر، دمرچی‌لو، مریم و کیانی، پاکنوش (1397). شاخص­های مفهوم‌پردازی از اصطلاح «منفعت عمومی» بر اساس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مطالعات مدیریت دولتی،1(2)، 1-24. https://www.jipas.ir/article_84213.html
- حاتمی، محمد و حاتمی، کاظم (1401). اختلاس در اموال دولتی. تهران: گنجور.
- حاج‌زاده، هادی (1393). بررسی مفهوم منفعت عمومی. تهران: دفتر مطالعات نظام سازی اسلامی پژوهشکده شورای نگهبان.
- خانیکی، هادی و همکاران (1398). امید اجتماعی: چیستی، وضعیت و سبب‌شناسی. تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (6/6/1400). بیانات در نخستین دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیأت دولت سیزدهم. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=48588
- رعنایی، محمد و طالب پور، مهدی (1393). عدالت و ابعاد آن. تهران: انتشارات حسنی.
- رورتی، ریچارد (1384). فلسفه و امید اجتماعی. ترجمه عبدالحسین آذرنگ و نگار نادری، تهران: نی.
- سردار نیا، خلیل اله، بدری، کوروش و امینی زاده، سینا (1400)، رابطه بین شبکه­های اجتماعی و اعتماد نهادی؛ مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه شیراز، پژوهش­های راهبردی سیاست، 10(36)، 101-127.
- شوارتز، پیتر (1390). هنر دورنگری؛ برنامه­ریزی برای آینده در دنیای با عدم قطعیت. تهران: نشر مرکز آینده‌پژوهی علوم و فناوری دفاعی.
- شیرعلی، اسماعیل (1400). مفهوم شناسی مردمی سازی حکمرانی. فصلنامه حکمرانی متعالی، 2(4)، 11-30.
- ضیایی‌پور، حمید و عقیلی، وحید (1389). بررسی نفوذ شبکه‌های اجتماعی مجازی در میان کاربران ایرانی. فصلنامه رسانه، 80، 23-42. https://noo.rs/LdyLS
- طاهری دمنه، محسن و کاظمی، معصومه (1399). خوانشی آینده‌پژوهانه از پروبلماتیک امید اجتماعی در ایران. پژوهش­های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 9(3)، پیاپی 30، 49-80.https://ensani.ir/fa/article/456219
- فیروزی، آیت‌الله (1400). چالش­ها و راهبرد­های تحقق عدالت اجتماعی. تهران: انتشارات دانش‌بنیان معاصر.
- مرتب، یحیی و کشافی نیا، وحید (1400). تعارض منافع در بخش عمومی. تهران: انتشارات شفافیت و پیشرفت.
- مکوندی، فواد و بهزادی، عبدالکریم (1400). بازآفرینی امید اجتماعی با بهره­گیری از الگوی حکمرانی جامع. فصلنامه تعالی منابع انسانی، 2(2)، 18-40. https://noo.rs/dfUmx
- منصوریان، ناصرعلی و شیبانی، عادل (1395). مفهوم منفعت عمومی و جایگاه آن در قانون­گذاری ایران. دو فصلنامه دیدگاه­های حقوق قضایی، 21(75 و 76)، 117-142.  http://jlviews2.ujsas.ac.ir/article-1-758-fa.html
- میرزایی، امین و باقری فرد، امیر (1398). تأثیر مراجع متعدد قانون‌گذاری بر تحقق حاکمیت. تهران: قانون دنیا.
- یوسفی، رسول (1398). تبیین جایگاه امیدآفرینی اجتماعی در راستای تحقق گام دوم انقلاب. مجموعه مقالات اولین همایش بین­المللی گام دوم انقلاب، شماره پیاپی 1. https://noo.rs/ACM4b
-Aronson, R. (2017). We: Reviving Social Hope. Chicago: University of Chicago Press.
- Cornish, E. (2003). The Wild Cards in our Future. The Futurist, 37(1), 18-22.
- Dator, J. (2009). Alternative futures at the Manoa School. Journal of Futures Studies, 14(2), 1–18. https://doi.org/10.6531/JFS.2009.14(2).A1
- Glenn, J. C. & Gordon, T. J. (Eds). (2009). Futures research methodology (Version 3.0). The Millennium Project.
- Brooks, H. (1986). The typology of surprises in technology, institutions, and development. In W. C. Clark & R. E. Munn (Eds.), Sustainable development of the biosphere (pp. 325–350). Cambridge University Press.
- Mendonça, S. Cunha, M. P. Kaivo-oja, J. & Ruff, F. (2004). Wild cards, weak signals and organisational improvisation. Futures, 36(2), 201–218. https://doi.org/10.1016/S0016-3287(03)00162-9
- Morrison, D. & Svennevig, M. (2002). The public interest, the media and privacy: A report for British Broadcasting Corporation. British Broadcasting Corporation. http://downloads.bbc.co.uk/guidelines/editorialguidelines
- Petersen, John L. (1999). Out of the Blue-How to Anticipate Big Future Surprises. Lanham: Madison Books.
-Snyder, C. R. (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249–275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01
Stitzlein, S. M. (2009). Reviving social hope and pragmatism in troubled times. Journal of Philosophy of Education, 43(4), 657–663.

  • تاریخ دریافت 23 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 27 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 10 آبان 1404