انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

نقش دینداری در ایجاد خشونت یا مدارای سیاسی در ایران پساانقلابی (مطالعه موردی در شهر تهران)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/fademo.2025.529846.1121
چکیده
مسئلۀ دین و دین‌داری در ایران امروز، با توجه به تحولات رخ داده در داخل کشور و جهان خارج، همواره مورد توجه پژوهشگران قرار دارد. به‌موازات بررسی فرازوفرودهای دین‌داری در نسل‌های مختلف مردم، تأثیر میزان و نوع دین‌داری، از منظر نگرش مردم به دین، بر مؤلفه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی نیز اهمیت دارد و نتایج آن می‌تواند برای پژوهشگران موضوعی جذاب و برای تصمیم‌سازان راهگشا باشد. یکی از این متغیرهای وابسته که در همه جوامع و به‌ویژه جامعه ایران پساانقلابی اهمیت دارد، میزان خشونت سیاسی و تساهل و مدارای سیاسی از سوی آحاد مردم و حاکمیت است. این پژوهش از منظر جامعه‌شناسانه و سیاست‌پژوهانه، ابتدا به مطالعه نظری و تجربی موضوع دین‌داری و نگرش ناشی از آن در بین اقشار مختلف مردم می‌پردازد؛ در ادامه نوآوری پژوهش حاضر در بررسی رابطه میان نگرش به دین‌داری و میزان خشونت و مدارای سیاسی در جامعۀ ایران است. این پژوهش به‌صورت توصیفی و با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای انجام شده و داده‌ها از طریق یک پرسشنامه محقق ‌ساخته گردآوری شده‌اند. حجم نمونه شامل ۴۰۵ نفر از شهروندان ساکن تهران بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نوع دین‌داری نقشی معنادار در افزایش یا کاهش سطح خشونت و میزان مدارای سیاسی ایفا می‌کند. به‌ویژه افرادی که دین‌داریشان بر پایۀ تجربۀ شخصی و قرائتی نوگرا از دین شکل گرفته است، در مواجهه با مسائل سیاسی، تساهل و رواداری بیشتری از خود نشان می‌دهند و مخالفت شدیدتری با خشونت و اقتدارگرایی سیاسی در جامعه دارند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ایسپا (1388). پیمایش ملی سنجش دین‌داری ایرانیان.
- حبیب‏زاده، رامین (1384). بررسی انواع دین‌داری در بین دانشجویان دانشگاه تهران. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم انسانی دانشگاه تربیت مدرس.
- حجاریان، سعید (1379). نسبت دین و خشونت. نشریه بازتاب اندیشه، 5، 58-61. http://noo.rs/cyBSJ
- طباطبایی، سید محمدحسین (1363). تفسیر المیزان. بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی.
- عباسی، بابک (1376). اقبال و مفهوم تجربه دینی. مجله کیان، 36، 17-21.https://ensani.ir/fa/article/25038
- فکوهی، ناصر (1378). خشونت سیاسی: نظریات، مباحث، اشکال و راهکارها. تهران: پیام امروز
- فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (2000 م). القاموس المحیط. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
- مصباح یزدی، محمدتقی (77- 1376). «معرفت دینی»، کتاب نقد، 2(5 و 6)، 1-29.
- مصباح یزدی، محمدتقی (1381). آموزش عقاید. سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ 7.
- مطهری، مرتضی (1371). وحی و نبوت. تهران: صدرا.
- ملکیان، مصطفی (1375). اقتراح. مجله نقد و نظر، 2(2)، 8-74. http://noo.rs/csfqx
- ملکیان، مصطفی (1381). گفتگو و دین. نشریه بازتاب اندیشه.33، 7-13. http://noo.rs/HnNE7
- ملکیان، مصطفی (1385). مشتاقی و مهجوری. تهران: نگاه معاصر.
- نراقی، احمد (1378). رساله دین شناخت. تهران: طرح نو.
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (8/ 1402). موج چهارم پیمایش ارزش‏ها و نگرش‏های ایرانیان در حوزه دین‌داری.
 
- Fiala, A. (2004). Toleration. Internet Encyclopedia of Philosophy. https://iep.utm.edu/tolerati
- Himmelfarb, H. (1975). Measuring religious involvements. Social Forces, 53(4),
- King, M. B. & Hunt, R. A. (1975). Measuring the Religious Variable: National Replication. Journal for the Scientific Study of Religion, 14(1), 13‑22. https://doi.org10.2307/1384452
- Oxford University Press. (2018). Violence. In Oxford Learner’s Dictionaries. Retrieved, from https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/
-World Health Organization (2002).Violence, health and sustainable development.

  • تاریخ دریافت 17 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 01 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 16 مهر 1404