انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

تبارشناسی برساخت نسبت سوژه دینی در مکتب قرآن کردستان با سوژه انقلابی در انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران
2 استاد تاریخ ایران بعد از اسلام، پژوهشکده تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
3 دانشیار پژوهشکده تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
4 دانشیار تاریخ ایران بعد از اسلام، پژوهشکده تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.
10.22034/fademo.2025.542473.1141
چکیده
بازخوانی و نقد اندیشه و کنش جریان‌های دینی معاصر، ضرورتی دوچندان یافته است. جریان «مکتب قرآن» یکی از این جریان‌هاست که در دهۀ پنجاه، در واکنش به تحولات فکری و اجتماعی جامعۀ کردستان و به رهبری احمد مفتی‌زاده، شکل گرفت. این پژوهش با بهره‌گیری از رویکرد تبارشناسی فوکویی و با تکیه ‌بر منابع کتابخانه‌ای و تاریخ شفاهی، به بررسی سازوکارهای انضباطی به‌کاررفته در مکتب قرآن کردستان در جهت برساخت سوژۀ دینی می‌پردازد و نسبت این سوژه با سوژۀ انقلابی در بستر انقلاب را تحلیل می‌کند. پرسش اصلی این پژوهش آن است که مکتب قرآن با چه تکنیک‌های انضباطی به بازتولید سوژه‌های دینی می‌پرداخت و این مکانیسم‌ها چگونه در تعامل و ارتباط با سوژۀ انقلابی ایرانی قرار می‌گرفتند؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مکتب قرآن با بهره‌گیری از مجموعه‌ای از تکنیک‌های انضباطی نظیر دیگری‌سازی (معرفی گروه‌هایی مانند چپ‌ها و جریان طریقت و روحانیون سنتی به‌عنوان دشمن)، بازنویسی تاریخ (تحریف روایت‌های تاریخی برای کنترل ذهنیت)، اقتصاد سیاسی بدن (مدیریت معیشت برای مقابله با جذابیت‌های چپ)، توزیع مکانی (کنترل افراد بر اساس جنسیت، سن و سواد) و پرورش خود (ترغیب به توبه و هنجارپذیری)، هم­ریخت­سازی با سوژة مرکزی انقلابی (جای دهی در گفتمان رسمی) سوژه‌های دینی مطیع و یکدست را می‌ساخت. درنتیجه، این تکنیک‌ها به مکتب قرآن امکان داد تا سوژه‌ای خاص با عنوان «سوژۀ مکتبی» را برساخت کند؛ سوژه‌ای با ویژگی‌های ایدئولوژیک، انضباط‌پذیر و متمایز از دیگر سوژه‌ها در فضای فکری کردستان. هم‌زمان این سوژه در چهارچوب انقلاب اسلامی، هم‌راستا با سوژۀ انقلابی ایرانی تعریف و هویت‌مند می‌شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- حزب دموکرات کردستان ایران (2021). اسناد حزب دموکرات کردستان. مرکز نشر حزب دموکرات کردستان ایران.
- حسامی، علی (گردآوری، تدوین و ترجمه) (1399). ما و انقلاب. علی حسامی، اربیل: التفسیر. (3 جلدی)
- خسروی، جمال و کچویان، حسین (1391). اسلام‌گرایی در کردستان و چالش­های ناسیونالیسم کردی و واگرایی: علل و زمینه‌ها (نمونه موردی: تطورات گفتمان مکتب قرآن). مجله راهبرد اجتماعی فرهنگی، 1 (3)، 39-74.
 -خوشحالی، بهزاد (بی­تا). کردستان روزهای بحران: احمد مفتی‌زاده، بی­جا، بی­نا.
- دریفوس، هیوبرت و رابینو، پل (1379). میشل فوکو (فراسوی ساختگرایی و هرمنوتیک). ترجمه حسین بشیریه، تهران: نی.
- راه حق، دنیا (1391). بررسی جریان مکتب قرآن و تأثیر آن بر مسائل سیاسی کردستان. پایان­نامه ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرکزی تهران. قابل بازیابی از گنج، پایگاه اطلاعات علمی ایران، ایرانداک. https://ganj.irandoc.ac.ir/viewer/68acae7c342b7cc3f49df4c0ccaffe2f?sample=1
- رعنایی، شهین (1397). اصلاحات ارضی در استان کردستان. تهران: شیرازه.
- روزنامه کوشش (12/3/1310)، سال نهم، شماره مسلسل 1568.
- روزنامه کوشش (24/4/1311)، سال دهم، شماره مسلسل 2036.
- عبدالله، سروت (2023). رهبری کاریزما و مکتبی عمل­گرا، سلیمانیه: سیما.
 - عبدالملکی، پیام و فرمانیان، مهدی (1395). جریان مکتب قرآن کردستان؛ قرائتی نو در سلفی گری. سلفی پژوهی، 2 (3)، 69-94. http://noo.rs/CFApT
- فوکو، میشل (1389). تولد زیست سیاست. ترجمه رضا نجف زاده، تهران: نی.
- فوکو، میشل (1390). تاریخ جنون. ترجمه فاطمه ولیانی، تهران: هرمس.
- فوکو، میشل (1391). مراقبت و تنبیه. ترجمه نیکو سرخوش و افشین جهاندیده، تهران: نی.
- گادانی، جلیل (2008). پنجاه سال مبارزه. دهوک: موکریانی.
- مراد بیگی، حسین (2004). تاریخ زنده کردستان، چپ و ناسیونالیزم. بی­جا، نسیم.
- مشروح مذاکرات مجلس ملى (1307)، دوره‏7، جلسه 15.
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (الف1356). مسئولیت انسان در برابر خود و دیگران. کردی، روستای نگل، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (ب1356). هدف از تأسیس مدرسه قرآن. کردی، مدرسه قرآن سنندج، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (ج12/5/1356). شروع کلاس­ زنان مدارس قرآن، مراحل مختلف مدرسه قرآن. کردی، سنندج [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (الف1357). بازگشت به اسلام واقعی (آزادی). کردی/فارسی، مسجد جامع سنندج، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (ب1357). جبر و اختیار. کردی/فارسی، سنندج، صندوق خیریه، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (ج1357). شفاعت. کردی، بوکان، ترجان، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (د1357). تفاوت تفکر توحیدی و طاغوتی، تفرق و خطرات آن. خطبه جمعه، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (ه1357). ارکان اقتصاد اسلامی. کردی، سنندج، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (و1357). اقتصاد اسلامی. بی­جا، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (ح1357). معرفی حکومت اسلامی، نحوۀ اداره استان­ها، مطالبات اهل سنت. کردی، مسجد جامع امین، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (1358). حکومت اسلامی. کردی، بی­جا، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (گوینده) (1359). دین و انسان. کردی/فارسی، کرمانشاه، [فایل صوتی].
- مفتی‌زاده، احمد (1385). درباره کردستان. نشر نور.
- مفتی‌زاده، احمد (الف1395). جزوه وحدت اسلامی. تدوین شورای مدیریت مکتب قرآن.
- مفتی‌زاده، احمد (ب1395). حکومت اسلامی. تهران: احسان.
- مفتی‌زاده، احمد (ج1395). جزوه پرورش و آموزش. تدوین شورای مدیریت مکتب قرآن.
- نیچه، فردریش (1377). سودمندی و ناسودمندی تاریخ. ترجمه عباس کاشف و ابو تراب سهراب، تهران: فرزان روز.
- هادی فر، محمد (1398). بررسی اندیشه‌های کلامی مکتب قرآن و نقدهای وارد بر آن. رساله دکتری دانشگاه مذاهب. https://ganj.irandoc.ac.ir/#/articles/7768465723bbe32d304db3234be7497c/fulltext
 
- Cisney, V. W. & Morar, N. (Eds). (2016). Biopower: Foucault and beyond. The University of Chicago Press.
-Ezzatyar, A. (2016). The last mufti of Iranian Kurdistan: Ethnic and religious implications in the greater Middle East. Springer.
-Foucault, M. (2003). Abnormal: Lectures at the Collège de France, 1974–1975 (G. Burchell, Trans). Verso. (Original work published 1999).
-Foucault, M. (2009). Security, territory, population: Lectures at the Collège de France, 1977–1978. (G. Burchell, Trans). Picador.
- Genette, G. (1997). Paratexts: Thresholds of interpretation. (J. E. Lewin, Trans). Cambridge University Press. (Original work published 1987).
- Kendall, G. (1999). Using Foucault's methods. London & Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
- Lawlor, L. & Nale, J. (Eds). (2014). The Cambridge Foucault lexicon. Cambridge University Press.
- Lemm, V. & Vatter, M. (Eds). (2014). The government of life: Foucault, biopolitics, and neoliberalism. Fordham University Press.
-Nadesan, M. H. (2008). Governmentality, biopower, and everyday life. Routledge.
- Vali, A. (2011). Kurds and the state in Iran: The making of Kurdish identity. I.B. Tauris.

  • تاریخ دریافت 30 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 26 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 07 مهر 1404