انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

گونه‌شناسی و دگرگونی‌ الگوهای اعتراض‌های جمعی در ایران پس از انقلاب (1401-1357)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
چکیده
در سال­های پس از انقلاب، اعتراض‌های جمعی بی‌شماری در ایران رخ داده ­است. سؤال این است که الگوهای اعتراض‌های جمعی در ایران چه تغییراتی یافته و چشم­انداز آینده آن چیست؟ در این مقاله با روش تاریخی و تحلیل طولی داده‌ها، نشان داده شد که اغلب اعتراض‌‌های جمعی در سال­های اولیه انقلاب سویه‌های سیاسی- ایدئولوژیک داشت؛ در اوایل دهۀ هفتاد تحت تأثیر کاهش حمایت­های دولتی از طبقات پایین، جنبه­های معیشتی یافت؛ در فاصله سال‌های 1378 تا 1388 معطوف به رفع محدودیت‌های سیاسی شد؛ از 1388 به این‌سو، با ضرباهنگ تندتر و گستره وسیع­تر کلیت نظام سیاسی را هدف قرار داد. اعتراض‌های سال­های اخیر کمتر ایدئولوژیک و فاقد تشکیلات­ و رهبری خاصی است. سرکوب شدید اعتراض‌ها در سال­های اخیر هرچند مانع تکرار آن­ها نشده است؛ اما از به هم پیوستن آن­ها جلوگیری کرده است. این ویژگی­ها مانع قدرتمندی و تأثیر مستقیم اعتراض‌ها شده؛ اما نظام مستقر را تحت‌فشار شدیدی قرار داده و در هر یک از موج­های خود، از مشروعیت و پایگاه اجتماعی آن کاسته است. با توجه به بحران­ها و نارسایی­های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی موجود و انباشت نارضایتی­ها، زمینه­ها و محرک­های اعتراض‌های جمعی همچنان بالاست و درصورتی‌که تغییرات سریع و عمیقی در رویکردها و سیاست­های داخلی و خارجی رخ ندهد خیزش موج­های بزرگ‌تر و شدیدتر اعتراض‌های جمعی در پیش خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-آبراهامیان، یرواند (۱۳۹۰). مقالاتی در جامعه‌شناسی سیاسی ایران. ترجمه سهیلا حسینی فاریانی، چاپ اکسیر.
- اسماعیلی، حمیدرضا (۱۳۸۹). انقلاب و فرهنگ سیاسی ایران. تهران: نشر سوره مهر.
- اسملسر، نیل (1380). تئوری رفتار جمعی. ترجمه رضا دژاکام با مقدمه دکتر عماد افروغ، تهران: مؤسسه یافته‌های نوین: دواوین.
-ایرنا، (خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران) (آرشیو).
- بیات، آصف (1399). سیاست‌های خیابانی. ترجمه سید اسدالله نبوی چاشمی، تهران: نشر شیرازه.
- جانسون چالمرز (1363). تحول انقلابی: بررسی نظریه پدیده انقلابات. ترجمه حمید الیاسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
- جلایی پور، حمیدرضا (۱۳۹۱). جامعه‌شناسی ایران؛ جامعه کج مدرن. تهران: نشر علم.
- جعفری کافی آباد، صابر (۱۳۹۲). گونه شناسی فرهنگ سیاسی نخبگان دوران مشروطه. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی.
- خبرگزاری ایسنا (آرشیو).
-  خبرگزاری رویترز (آرشیو)
- خبرگزاری مهر (آرشیو).
- رادیو فردا (3/ 4/1385) مصاحبه شیرین عبادی.
- روزنامه اطلاعات (آرشیو).
- روزنامه خراسان (آرشیو).
- روزنامه خرداد (آرشیو).
- طباطبایی، سید محمد، سلیمی، حسین و موحدیان، احسان (1395). تأثیر سایبر دیپلماسی آمریکا بر دیدگاه کاربران ایرانی فضای‌ مجازی (مورد مطالعه: سایت صدای آمریکا). مطالعات رسانه‌های نوین،2 (6)، 123-163. https//doi.org/10.22054/cs.2016.7165
- علیخانی جواد (1391). بررسی نقش رسانه‌های ماهواره‌ای صدای آمریکا و بی‌بی‌سی فارسی بر افکار عمومی مردم ایران در فاصله زمانی آذر 87 تا اسفند 88. پایان‌نامه کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
- قباد زاده ناصر (۱۳۸۱). روایتی آسیب‌شناختی از گسست نظام و مردم در دهه دوم انقلاب. تهران: فرهنگ گفتمان.
- کانون زنان ایران (تیر 1385) مصاحبه با ژیلا بنی‌یعقوب.
- کوهن، جین، تیلی، چارلز، تورن، آلن، ملوچی، آلبرتو، اوفه، کلاوس و ادر، کلاوس (1386). فهم و مطالعه جنبش‌های اجتماعی جدید. ترجمه علی حاجلی، تهران: نشر جامعه فرهنگ.
- گر، تد رابرت (1377). چرا انسان‌ها شورش می‌کنند؟. ترجمه علی مرشدی زاد، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
- گودرزی محسن (1398). شهروند عاصی و احتمالات آینده. ماهنامه اندیشه پویا، ۶۳، ۴۷ -۵۰.https://3danet.ir 
- محمدی منوچهر (۱۳۹۴). مدیریت بحران در جمهوری اسلامی ایران. قم: دفتر نشر معارف.
- مجتهدی نجفی محمود (۱۳۹۴). تأثیر شبکه‌های اجتماعی بر مسائل سیاسی و اجتماعی کشور از سال ۱۳۸۷ تا ۱۳۹۳. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی.
- مدنی قهفرخی  سعید (2022 ). جنبش‌های اجتماعی و امید. سوئد: نشر باران، چاپ اول. 
- مراسان (مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران)، شماره پرونده 4559.
- مراسان (مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران)، شماره پرونده 4588.
- مرتضوی امامی زواره، علی (1393). تحلیل تطبیقی فتنه و جنگ نرم بامطالعه موردی فتنه 88 ایران و انقلاب نارنجی اوکراین. رساله دکتری علوم سیاسی، دانشگاه اصفهان.
-  مرشدی زاد، علی، کشاورز شکری، عباس و رهنمای باغسرخ، مهدیه (۱۳۹۴). مطالعه مقایسه ابزارها و شیوه‌های بسیج و اعتراض در انقلاب اسلامی ایران و روسیه. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 5 (17)،51-73.
- مشیر زاده، حمیرا (1381). درآمد نظری بر جنبش‌های اجتماعی. تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر (1400). روزنوشت خاطرات هاشمی رفسنجانی، بخش سال‌های 80. تهران: نشر معارف.
- Dabashi, H. (2010). Iran, the Green Movement and the USA: The Fox and the Paradox. New YorK & London, Zed publication.
- Johnson C. (1964). Revolution and social system. Stanford: Stanford University press.
- Gurr, T.R. (1994).people, aginst states: Ethno political conflict and the changing world system. Inrernational studies Quarterly, 3(38), 347-377.
- Lofland, J. (1985). protest: Studies of Collective Behaviaor and Social Movements. NewYork: Transaction Book.
- Smelser, N. (1962).Theory of Collective Behaviour. Routledge Publishing, London.
- Tilly, C. (1978).From Mobilization to Revolution. Addison Weseley.
 

  • تاریخ دریافت 15 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 28 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 21 خرداد 1404