انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

رویه شورای نگهبان در بررسی صلاحیت نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری 1396-1360

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد علوم سیاسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین. ایران
2 کارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران
چکیده
شورای نگهبان بر پایۀ بند 9 اصل 110 قانون اساسی بررسی صلاحیت نامزدهای ریاست جمهوری را انجام می‌دهد و پیش‌بینی اختیار نظارت استصوابی برای این شورا، دایرۀ اختیارات آن را بسیار فراخ ساخته است. شورای نگهبان باید استقلال تام در ابعاد مختلف از مجموعه دایرۀ قوۀ اجرائیه شامل رهبری و ریاست جمهوری داشته باشد، نهایتاً فضای سیاسی و قطب‌بندی جناح‌های سیاسی حاکم بر کشور در هر دورۀ انتخاباتی عوامل اصلی تأثیرگذار در رویکرد کلان و خرد شورای نگهبان در بررسی صلاحیت نامزدهاست. سؤال محوری پژوهش حاضر از چگونگی روند تصمیمات شورای نگهبان در ارزیابی صلاحیت یا عدم صلاحیت نامزدهای انتخابات ریاست جمهوری است و روش تحقیق ‌اکتشافی و‌ از نوع تحقیقات کیفی است که با روش تحلیل اسنادی باهدف کمک به مطالعات حقوق اساسی در ایران و ارزیابی بی‌طرفانه‌ای از رویکرد شورای نگهبان در بررسی صلاحیت‌ نامزدهای انتخاباتی ریاست جمهوری انجام می‌گیرد. به نظر می‌رسد شورای نگهبان در ارزیابی خود در خصوص انطباق وضعیت نامزدها با شرایط کیفی مندرج در اصل 115 قانون اساسی رویکردی بسیار تحدیدی و در مواردی جناحی داشته است. در این مطالعه ابتدا جایگاه شورای نگهبان در موضوع نظارت بر انتخابات ریاست جمهوری بحث می‌شود و سپس با ارزیابی روند تصمیمات این شورا در تأیید یا رد صلاحیت نامزدها، مقولۀ نظارت استصوابی، میزان استقلال واقعی مرجع نظارت از بدنۀ قوۀ اجرایی کشور و سازوکار رسیدگی به اعتراضات بررسی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- آجرلو، اسماعیل (1394). شرح مبسوط قانون اساسی شرح اصل شصتم قانون اساسی. زیر نظر عباسعلی کدخدایی، پژوهشکده شورای نگهبان.
- اخوان کاظمی، بهرام (1391). نظارت در نظام اسلامی. تهران. سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.
-اطاعت، جواد (1383). انتخابات و نظارت شورای نگهبان. نشریه حقوق اساسی، 2(2)،28-48. https://ensani.ir/fa/article/4794
- بای، عبدالرضا، طاهری، محسن و آب‌سالان، عباس (1394). بررسی تطبیقی تنوع عملکرد کشورها در خصوص فرایند نظارت بر انتخابات ریاست جمهوری در ایران و سایر کشورها. فصلنامه مطالعات سیاسی، 7 (27)، 163-193.
 -پایگاه خبری شورای نگهبان (1399). نگاهی به وظایف و اختیارات شورای نگهبان. کد خبر 6967.
- پایگاه مشرق (1395). مروری بر 10 دوره انتخابات ریاست جمهوری.
- تاریخ ایرانی (1376). مرور روزنامه‌ها در آستانه دوم خرداد ۷۶/ از توزیع روزنامه توقیف شده تا کارناوال عصر عاشورا. بایگانی‌شده از اصلی در 23 اسفند 1394 تاریخ مشاهده در 21 مهر 1398. http://tarikhirani.ir/fa/news/4337
- تقی زاده، جواد و رضایی، سعید (1390). بررسی نظارت شورای نگهبان بر انتخابات ریاست جمهوری با نگاهی به حقوق فرانسه. نشریه حقوق اساسی، 8 (16)، 43-66. https://www.asasimag.ir/article_104421.html
- خاتمی، محمد (1382). بررسی تحلیلی ایرادات شورای نگهبان به لایحه اصلاح قانون انتخابات مجلس شورای اسلامی. فصلنامه حقوق اساسی، 1(1)، 327-377. https://ensani.ir/fa/article 
- خبرگزاری ایسنا (26/1/ 1396).۱۶۳۶ نفر کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری شدند. کد خبر 96012611072.
- خبرگزاری ایسنا (19 /5/ 1396). چراغ سبز برای بازگشت رد صلاحیت‌ شده‌ها؟ کد خبر 95050112087.
- خسروی، حسن (1387). حقوق و انتخابات دمکراتیک. تهران: انتشارات مجد.
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (1395). سند ابلاغ سیاست‌های کلی «انتخابات». https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=34642
- روزنامه ابرار (31/02/1376). نظر آیت‌الله مهدوی کنی در خصوص رأی رهبری «حدس می‌زنیم نظر مقام معظم رهبری به آقای ناطق نوری است».
- سامانه جامع نظرات شورای نگهبان (1364) شماره 3681، پژوهشکده شورای نگهبان.
- شریف، محمد (1378). نگرشی حقوقی به مقوله نظارت استصوابی. در:  نظارت استصوابی، تهران: نشر افکار.
- طحان نظیف، هادی و کمال، کدخدا مرادی (1398) آسیب‌شناسی نظام حقوقی حاکم بر فرایندهای نظارت بر انتخابات مجلس شورای اسلامی در پرتو سیاست‌های کلی انتخابات. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 49(4)، 1127-1148.
- علینقی، امیرحسین (1387). نظارت بر انتخابات و تشخیص صلاحیت داوطلبان. تهران: نشر نی،‌ چاپ اول.

- فلاح زاده، علی‌محمد (1392). ابعاد استقلال نهاد ناظر بر انتخابات با تأکید موردی بر شورای نگهبان. کد خبر ۲۵۵۷۴۰۰.

- مرتضایی، سید احمد (1387). پیشینه و ادلۀ نظارت استصوابی شورای نگهبان. معرفت، 17(11) پیایی 134، 65-88.
- مرتضایی، سید احمد (1390). بررسی قلمروی نظارت شورای نگهبان. معرفت، 20(6)، پیایی 117،165-136.
- موسوی بجنوردی، سید محمد و دانش‌پور، افتخار (1390). بررسی فقهی ـ حقوقی جایگاه شورای نگهبان در نظام جمهوری اسلامی ایران و نحوة نظارت آن بر قوانین و مقررات. پژوهشنامه متین، 13(53)، 52-53.
- هاشمی، سید محمد (1382). نظارت شورای نگهبان انضباطی است، نه استصوابی و نه استطلاعی. مدرس علوم انسانی، پژوهش های حقوق تطبیقی،7(4)، 179-190.    https://ensani.ir/fa/article/233770
 

  • تاریخ دریافت 18 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 14 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 24 آذر 1403