انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

واکاوی چرایی شکست سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا در برآورد انقلاب اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکترای جامعه‌شناسی سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
2 استادیار مدیریت، مؤسسه ابرار معاصر، تهران، ایران.
چکیده
انقلاب اسلامی ایران در سال 1357، بنیان بسیاری از نظریه‌های علوم اجتماعی و سیاسی در خصوص علل وقوع انقلاب‌ها را با چالش اساسی مواجه کرد؛ زیرا کمتر کسی وقوع انقلابی با مختصات انقلاب اسلامی را پیش‌بینی می­نمود. در خصوص چرایی رخداد انقلاب ایران و تأثیر آن بر تئوری‌های انقلاب تاکنون مطالعات متنوع و مختلفی انجام شده؛ اما در این مطالعات کمتر به نقش دستگاه‎های اطلاعاتی پرداخته شده است. حال اینکه این شکست، قبل از هر چیز یک شکست اطلاعاتی است. بر مبنای این مدعا، سؤال مقاله بدین شرح مطرح شده است که چرا سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، نتوانست انقلاب اسلامی ایران را در سال 1357 پیش‌بینی کند؟ برای پاسخ به این سؤال ضمن مرور ادبیات رشتۀ نوظهور مطالعات اطلاعاتی، از الگوی چرخۀ اطلاعات استفاده شده است و ناکامی مزبور در هر یک از فرایندهای چرخۀ اطلاعات تحلیل شده است. داده‌های پژوهش از طریق مطالعات اسنادی گردآوری و با استفاده از روش فراترکیب تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش دلالت بر آن دارد که سازمان سیا در ارتباط با انقلاب اسلامی ایران، در فرایندهای هدایت، جمع‌آوری، تجزیه‌وتحلیل چالش اساسی داشته و لذا در مرحلۀ انتشار نیز با مشکل مواجه شده است؛ درعین‌حال دال مرکزی در چرایی پژوهشی شکست اطلاعاتی سازمان سیا برای برآورد انقلاب اسلامی ایران را اساساً می­توان یک شکست تحلیلی ارزیابی کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

- بیل، جیمز (1371). عقاب و شیر: تراژدی روابط ایران و آمریکا. ترجمه مهوش غلامی، تهران: نشر کویه.
- پرانکان، هانک (1396). اصول و مبانی ضداطلاعات. ترجمه مهدی پیروز و یوسف رحمانی، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی.
- ترنر، استانسفیلد (1388). پیش از خواندن بسوزانید. تهران: نشر اطلاعات.
- جرویس، رابرت (1401). شکست اطلاعاتی: درس‌هایی از انقلاب ایران و عراق. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- حاجیانی، ابراهیم (1390). هشداردهی کارکرد تحلیل اطلاعاتی در پیشگیری از غافلگیری. فصلنامة مطالعات راهبردی، 53 (14)، 103-126.   dor: 20.1001.1.17350727.1390.14.53.5.1
- خرازی، مهدی و سپهری، محمود (1396). بررسی اطلاعاتی: رهیافت‌ها و تکنیک‌ها. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی.
- دهخدا، علی‌اکبر (1385). لغتنامه دهخدا. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- سازمان اطلاعات مرکزی امریکا
- سیک، گری (1384). هر چیز فرو می ریزد. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- سولیوان، ویلیام (1393). مأموریت در ایران: خاطرات سولیوان آخرین سفیر آمریکا در ایران. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- شفیعی، اردشیر (1395). آینده‌پژوهی ابزاری کارآمد در جهت جلوگیری از غافلگیری. مجموعه مقالات مدیریت راهبردی، تهران: دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی.
- شولسکی، آبرام (1394). نبرد بی‌‌صدا. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشکدۀ اطلاعات.
- صالحی، محمود (۱۳۹5). مدیریت اطلاعاتی منازعات و بحران‌های سیاسی اجتماعی. تهران: پژوهشکده اطلاعات، دانشکده اطلاعات.
- طالبان، محمدرضا (1393). معمای پیش‌بینی انقلاب‌ها. تهران: پژوهشکده‌ امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی.
- عابدی جعفری، عابد و امیری، مجتبی (1398). فرا ترکیب، روشی برای سنتز مطالعات کیفی. روش‌شناسی علوم انسانی، 25 (99)،73-87. doi: 10.30471/mssh.2019.1629
- علیخانی، علی (1394). آرا و نظریه­ها در اطلاعات. تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشکده اطلاعات.
- عمید، حسن (1375). فرهنگ فارسی عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
- فاضل، سید طاهر و مولایی، محمدرضا (1391). آینده‌پژوهی. تهران: پژوهشکده اطلاعات.
- فیتین، مارک (1393). اصول و مبانی چرخه اطلاعات. ترجمه معاونت پژوهش و تولید علم، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشکده اطلاعات.
- کارتر، جیمی (1390). ایران در خاطرات جیمی کارتر. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- محبوبی، محمد (1403). ایستگاه خیابان روزولت. تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
- معاونت پژوهش و تولید علم (گردآوری و تدوین) (1395). اطلاعات و غافلگیری. تهران: دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی، مؤسسه چاپ و انتشارات.
- نور محمدی، مهدی (1391). سازمان­های اطلاعاتی و حوزه­های تأثیر ملی. تهران: پژوهشکده اطلاعات.
 - واینر، تیم (1386). سیا و انقلاب ایران. عبدالرضا هوشنگ مهدوی، اطلاعات سیاسی اقتصادی، 243-244، 94-101.
- ونس، سایروس (1391). انتخاب دشوار: سال‌های بحرانی سیاست خارجی آمریکا. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- هویدا، فریدون (1374). سقوط شاه. تهران: انتشارات اطلاعات.
 
- Bergdah, E. (2019). Is meta-synthesis turning rich discriptions in to thin reductions? a critism of meta-aggregation as a form of qualitive synthesis.Nursing Inquiry, 1-8. doi: 10.1111/nin.12273
- Connelly, M., Hicks, R. & Jervis, R. (2021). New evidence and new methods for analyzing the Iranian revolution as an intelligence failure. Intelligence and National SecurityVolume 36, 2021 - Issue 6.
- Dahl, E.J. (2013). Intelligence and Surprise Attack, Failure and Success from Pearl Harbor to 9/11 and Beyond. (pp. 7), Georgetown University Press. DOI:10.1353/book26551
- Daugherty, W.J. (2001). Behind the Intelligence Failure in Iran. International Journal of Intelligence and counterintelligence, Volume 14, 2001- Issue 4. https://doi.org/10.1080/08850600152617119
-Davies, P. H.J. & Kristian, G. (2011). The Intelligence Cycle is Dead, Long Live the Intelligence Cycle: Rethinking Intelligence Fundamentals for a New Intelligence Doctrine. London, Brunel University press.
- Joseph, U. B. (2013). Forecasting a Hurricane: Israeli and American Estimations of the Khomeini Revolution. Journal of Strategic Studies, Volume 36, 2013 - Issue 5. https://doi.org/10.1080/01402390.2012.742009
-Herman, M. (1996). Intelligence Power in Peace and War. Cambridge University Press DOI:https://doi.org/10.1017/CBO9780511521737
- Keddi, N. (1995). Can Revolutions be Predicted; Can their Causes be Understood? In: Debating Revolutions. (N. Keddi, Ed.) New York University Press. https://doi.org/10.1057/9780230389649_2
- Kent, S. (1949). Strategic Intelligence for US World Policy. Princeton, NJ: Princeton University Press.
-Michael, D. (1997). National intelligence and the Iranian revolution. Intelligence and National Security. Volume 12, 1997.https://doi.org/10.1080/02684529708432403
- Shirfman,P. (1996). Intelligence Analysis in an age of Electronic Dissemination. Frank Kass.
- Skocpol, T. (1986). Analyzing Causal Configurations in History: A Rejoinder to Nicols. Comparative Social Research.
 -Tarapore, A. (2022).The view from somewhere: lessons from the intelligence failure in Iran. Intelligence and National Security .Volume 38, 2023 - Issue 1Pages 16-37 | Published online: 19 Jul 2022.https://doi.org/10.1080/02684527.2022.2102327
-Taylan,D. (2012). Rethinking the American Era: A Historical Perspective of Iranian Islamic Revolution and the U.S. Intelligence Community (IC), Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi Yıl 8 Sayı 15 (Bahar 2012)
- Treverton, G. F., & Agrell, w. (2015). national intelligence and science. new york: oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199360864.002.0003

  • تاریخ دریافت 14 اسفند 1402
  • تاریخ بازنگری 23 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 21 اردیبهشت 1403