انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

قدرت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران با عنوان «محور مقاومت» در نظام قدرت غرب آسیا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه آموزش معارف اسلامی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
ایران از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین بازیگران در معادلات قدرت در منطقۀ غرب آسیاست. با توجه به اهمیت منطقۀ غرب آسیا بازیگران مهم در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی در تلاش برای افزایش نفوذ در منطقه هستند. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی مهم‌ترین بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تأثیرگذار در نظام قدرت غرب آسیاست. به این منظور از چهارچوب نظری قدرت‌های منطقه‌ای استفاده شده است. به‌طورکلی در سطح ساختار، وضعیت «ساختار نظام قدرت بین‌الملل» و «ساختار نظام قدرت منطقه»­ و در سطح کارگزار، وزن ژئوپلیتیکی و اهداف راهبردی هریک از بازیگران فرامنطقه‌ای (ایالات‌متحدۀ آمریکا، روسیه و چین) و بازیگران منطقه‌ای (عربستان و ترکیه)، بر جایگاه ایران در منطقۀ غرب آسیا تأثیرگذار هستند. در این پژوهش از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. با وجود رقبای مهم منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای، در حال حاضر ایران جایگاه ژئوپلیتیکی مهم و تعیین‌کننده‌ای در گره‌های شبکه‌ای غرب آسیا از جمله کشورهای عراق، سوریه و لبنان دارد. ایران از جمله تأثیرگذارترین بازیگران در عراق است، نمایندۀ آن حزب‌الله نیروی مؤثری در لبنان است. همچنین تلاش ایران برای حفظ حکومت بشار اسد در سوریه در راستای حفظ محور مقاومت و نابودی داعش موفقیت‌آمیز بوده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- آدمی، علی و رضایی، نیما (1395). ماهیت و ابعاد رژیم ضمنی غیررسمی امنیت منطقه‌ای جمهوری اسلامی در منطقۀ غرب آسیا. پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، 6(4)، 61-89. https://priw.ir/article-1-393-fa.html
- افشردی، محمدحسین و مدنی، سید مصطفی (1388). ساختار نظام قدرت منطقه‌ای در خاورمیانه (با تأکید بر کشورهای برتر منطقه). فصلنامۀ مدرس علوم انسانی، 13(2)، 113-142.
- بیگرضایی، مجید و حیدری فر، محمد رئوف (1395). ژئوپلیتیک و بازیگری قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای در غرب آسیا . فصلنامه علمی مطالعات بیداری اسلامی، 5(9)، 66-84 20.1001.1.23225645.1395.5.9.3.4     dor:
  - جعفری، علی اکبر و ذوالفقاری، وحید (1396). خاورمیانه و امنیت بین‌الملل قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی. دانشگاه مازندران.
- جعفری ولدانی، اصغر و رحمتی‌پور، لیلا (1392). فرهنگ استراتژیک و الگوی رفتاری چین در مدیریت بحران‌های بین‌المللی (مطالعۀ موردی: بحران سوریه). پژوهش‌های راهبردی سیاست، 2(6)، 163-193.
- حاجی‌یوسفی، امیرمحمد و محمدیان، محمد (1390). جایگاه منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران در دهۀ اول قرن بیست و یکم. فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 1(2)، 33-72. https://www.iisajournals.ir/article_41889.html
- خرمشاد، محمدباقر، مرادخانی، حمید (1394). بررسی جایگاه قدرت منطقه­ای جمهوری اسلامی ایران براساس الگوی سوات، فصلنامه رهیافت انقلاب اسلامی، 9 (33)، 3- 26. https://www.rahyaftjournal.ir/article_52157.html
- دهشیری، محمدرضا و شاه‌مرادی، حسین (1399). عوامل تعیین‌کننده در نظم امنیتی غرب آسیا براساس نظریۀ موازنۀ همه‌جانبه. فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، 13(1)، 75-108.
- دهقانی فیروزآبادی، سید جلال و احمدی لفورکی، بهزاد (به اهتمام) (1397). مجموعه مقالات دومین کنفرانس امنیتی تهران: روندهای تسلیحاتی و امنیت منطقه‌ای در غرب آسیا. تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
- صالحی، حمید (1391). بیداری اسلامی و تکوین نظم نوین منطقه‏ای در خاورمیانه. فصلنامه مطالعات راهبردی، 15(55)،79-102.dor:  20.1001.1.17350727.1391.15.55.4.1
- صبوری، ضیاءالدین و صالحیان، تاج‌الدین (1394). آینده‌بینی منازعۀ خاورمیانه و تغییر در توازن قدرت منطقه‌ای ایران و ترکیه. فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 5(17)، 105-138. https://www.iisajournals.ir/article_41992.html
- قاسمی، فرهاد و فرجی، محمدرضا (1397). نظریۀ پیچیدگی و سیاست خارجی: راهبردهای ایران در غرب آسیا. پژوهش‌نامۀ ایرانی سیاست بین‌الملل، 7(1)، 113-138. https://doi.org/10.22067/jipr.v7i1.67730
- قدسی، امیر (1392). تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه و تقابل استراتژی‌ها. مطالعات بیداری اسلامی، 1، 153-169.
- قنبرلو، عبدالله (1388). مفهوم و ماهیت قدرت منطقه‌ای. فصلنامه مطالعات راهبردی، 12(4)، 37-66. https://dorl.net/dor/20.1001.1.17350727.1388.12.46.2.0
- کریمی، غلامرضا و صفی‌نژاد، ابوالحسن (1393). بررسی تطبیقی الگوهای نوین هویتی در منطقه غرب آسیا. فصلنامه علمی مطالعات انقلاب اسلامی، 11(36)، 111-130. https://enghelab.maaref.ac.ir/article-1-1104-fa.html
- یاسوری، مجید و سجودی، مریم (1395). نقش و جایگاه ایران در آسیای غربی و جنوب‌غربی. فصلنامه سیاست‌های راهبردی و کلان، 4 (13)، 169-203. https://ensani.ir/fa/article/356562
- یزدانی، عنایت‌الله، طالعی حور، رهبر و بهرامی، رستم (1396). نقش روسیه و چین در گذار نظام بین‌الملل از تک‌قطبی به چندقطبی. فصلنامه مطالعات سیاسی، 36(9)، 65-90. https://www.magiran.com/paper/1778500
- Csicsmann, L. & others. (2017). The MENA Region in Global Order: Actors, Contentious Issue and Integration Dynamics. MENARA (4). https://www.iai.it/en/pubblicazioni/mena-region-global-order
- Ehteshami, A. (2014). Middle East Middle Powers: Regional Role, International Impact. Uluslararasi Iliskiler, Volume 11 (42). https://www.jstor.org/stable/43925850
- EKŞİ, M. (2017). Regional Hegemony Quests in the Middle East from the Balance of Power System to the Balance of Proxy Wars: Turkey as Balancing Power for the Iran - Saudi Rivalry. Akademik Bakış, Volume 11 (21). https://dergipark.org.tr/en/pub/gav/issue/34361/379597
- Goll, E & others (2019). Imagining Future(s) for the Middle East and North Africa. MENARA Final Report, No.2.
Harrison, R. (2018). Shifts in the Middle East Balance of Power: An Historical Perspective. Reports, Aljazeera Centre for Studies, Available at http://studies.aljazeera.net
- Ilecha, E. S. & others.(2016). Re-conceptualizing orders in the Mena Region, the Analytical Framework of the Menara Project, Methodology and concept papers. https://www.iai.it/en/pubblicazioni/re-conceptualizing-orders-mena-region
- Kausch, K. (2014). Competitive Multipolarity in the Middle East. Istituto Affair Internazinali, IAI WorkIng papers Volume 14, (10). https://www.iai.it/en/pubblicazioni/competitive-multipolarity-middle-east
- Kortunov, A. (2019). The Future of Middle East: Horizones of Challenges & Opportunitise. Available at http://russiancouncil.ru. https://russiancouncil.ru/en/analytics-and-comments/analytics/the-future-of-the-middle-east-horizons-of-challenges-and-opportunities/
- Kouskouvelis, I. (2017). The MENA Region Power Competition and the Challenges to Security. Conflict Zones, (2). https://kiadvany.magyarhonvedseg.hu/index.php/honvszemle/article/view/426.
- Mclaughlin, J. (2015). The great powers in the Middle East, a Report of the Middle East Program. https://csis-website-prod.s3.amazonaws.com/s3fs-public/legacy_files/files/publication/150408_McLaughlin_RockyHarbors_chapter3.pdf
- Póti, L. (2018). Russian Policiese Towards the MENA Region, MENARA, No. 9. https://hiia.hu/en/russian-policies-towards-the-mena-region
- Rbin, L. (2010). A Typology of Soft Powers in Middle East Politics, ReasearchGate. https://www.researchgate.net/publication/260979451_A_Typology_of_Soft_Powers_in_Middle_East_Politics
- Salavatian, H. & others. (2015). Iran and Saudi Arabia: the dilemma of security, the balance of threat. Journal of Scientific Research and Development, volume 2, (2). https://www.researchgate.net/publication/315785112_The_Security_Dilemma_in_Saudi-Iranian_Relations
- Sedghi, H. (2017). Trumpism: The Geopolitics of the United States. the Middle East and Iran, Socialism and Democracy, Volume 31, (3). https://www.researchgate.net/publication/321033063_Trumpism_The_Geopolitics_of_the_United_States_the_Middle_East_and_Iran
- Sinkaya, B. (2016). Introduction to Middle East Politics: Leading Factors, Actors and Dynamics. ORSAM RESOURCE (1). https://www.researchgate.net/publication/328127488_Introduction_to_Middle_East_Politics_-_Leading_Factors_Actors_and_Dynamics
- Wormuth, Ch. (2019). Russia and China in Middle East. Published by the RAND Corporation, Santa Monica, Calif. https://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/testimonies/CT500/CT511/RAND_CT511.pdf

  • تاریخ دریافت 07 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 26 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 01 خرداد 1403