انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

تحلیل تطبیقی از انقلاب اسلامی و نظریه انتقادی در حوزه نگرش به نظام بین‌الملل

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء، تهران، ایران
2 دکتری روابط بین الملل،دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران
3 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه پدافندهوایی خاتم الانبیاء، تهران، ایران
چکیده
مرکزیت گفتمانی انقلاب اسلامی ایران به عنوان یکی از بزرگ‌ترین انقلاب‌های مردمی قرن بیستم و به تعبیری نخستین انقلاب پست‌مدرنیستی مبتنی بر یک اندیشه انتقادی در ابعاد داخلی و بین‌المللی بوده است. در واقع انقلاب اسلامی با به چالش کشیدن و نقد مفاهیم و آموزه‌های دنیای متجدد همانند ظهور انسان مدرن با هویتی جدید، حاکمیت فراروایت‌های کلان و روایت تک‌خطی از تاریخ و توسعه که پایه و اساس گفتمان مدرنیسم شکل می‌داد و با بازخوانی و شالوده‌شکنی از این مقولات و ایجاد گسست معرفت‌شناسانه، افق جدیدی در میان نظریات انقلاب‌ها و مسیر توسعه جوامع گشوده است. طرح مفاهیم و آموزه‌های جدید و ارائه قرائت‌های متکثر از پدیده‌های مختلف در نظام بین‌الملل با تأکید بر آموزه‌های ارزشی و غیرمادی و رهایی‌بخشی انسان از ساختارهای استعمارگونه موجود از جمله این مفاهیم نقادانه بوده است. پژوهش پیش رو در پی پاسخگویی به این پرسش است که در یک مقایسه تطبیقی آیا می‌توان پدیده انقلاب اسلامی در حوزه نگرش به نظام بین‌الملل را با نظریه انتقادی مکتب فرانکفورت یکسان انگاشت؟ روش پژوهش بر اساس روش تحلیل تطبیقی و ابزار آن بر اساس منابع موجود کتابخانه‌ای بر اساس اهداف، شعارها، دیدگاه‌ها و قرائت‌های رهبران انقلاب اسلامی است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که بامطالعه و بررسی اصول نظریه انتقادی و تطبیق آن با مبانی شکل‌دهنده به انقلاب اسلامی می‌توان گفت باوجود شباهت‌های لفظی و بیانی بین شعارها و اهداف و دیدگاه‌های انقلاب اسلامی و نظریه انتقادی، اما به علت تفاوت در مبانی هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی انقلاب اسلامی ایران و مکتب انتقادی، نمی‌توان این دو را یکسان پنداشت و به لحاظ بار معنایی این دو مکتب علیرغم شباهت‌های لفظی هر یک برخواسته از جهان‌بینی و گفتمان منحصربه‌فردی هستند. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


- ایازی، سید محمدعلی (1378)، رابطه دین و آزادی، تهران، موسسه نشر و تحقیقات ذکر.
- جوادی ارجمند، محمدجعفر و جواد حق‌گو (1390)، عدالت جهانی در اندیشه امام خمینی و نظریه انتقادی روابط بین‌الملل. «فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی» شماره هشتم، صص 93-118.
- چیت فروش، سجاد؛ اسلامی، حامد (1396) بررسی تطبیقی مقولات نظام بین‌الملل از دیدگاه امام خمینی «ره» و نظریه انتقادی، «دو فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس»، دوره جدید، سال سوم، شماره اول، صص 132-117.
- خمینی، روح اله (1379)، صحیفه نور، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
- دهشیری، محمدرضا (1379)، درآمدی بر نظریه سیاسی امام خمینی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- دهشیری، محمدرضا (1379)، درآمدی بر نظریه سیاسی امام خمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- دهقانی فیروزآبادی، جلال (1388)، گفتمان عدالت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران. «معرفت سیاسی»، شماره یکم، صص 157-193.
- رسولی ثانی آبادی، الهام؛ بیات مختاری، حامد (1395)، واکاوی صدور انقلاب اسلامی ایران: در پرتو نظریه انتقادی، «پژوهشنامه انقلاب اسلامی ایران»، سال ششم، شماره 21، صص 86-69.
- ستوده آرانی، محمد. (1386)، انقلاب اسلامی و نظریه‌های روابط بین‌الملل. علوم اجتماعی: «مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی» 11(2)، صص 132-151.
- سجادی، عبدالقیوم (1381)، دیپلماسی و رفتار سیاسی در اسلام، «مجله علوم سیاسی»، سال پنجم، شماره 19، صص 214-191.
- طالبی آرانی، روح اله؛ اکبری کریم‌آبادی، نورالدین (1397)، انقلاب اسلامی و تحول مفهوم صلح: ماهیت، اهداف و مصادیق، «فصلنامه جریان شناسی دینی معرفتی در عرصه بین­الملل»، شماره 19، صص 72-51.
- طباطبایی، سید محمدحسین (1387)، روابط اجتماعی در اسلام، تهران: آستان قدس رضوی.
- فوکو، میشل (1377)، ایرانی­ها چه رؤیایی در سردارند؟ ترجمه حسین معصومی همدانی، تهران: انتشارات هرمس.
- قربانی شیخ­نشین، ارسلان؛ محمودی­کیا، محمد (1396)، بررسی مفهوم رهایی بخشی از نظر امام خمینی (س) و نظریه انتقادی روابط بین­الملل، «پژوهشنامه متین»، دوره 19، شماره 74، صص 127-101.
- کوهکن، علیرضا (1398)، مقایسه مفاهیم کلیدی نظریه انتقادی و نظریه اسلامی روابط بین‌الملل، مجموعه مقالات کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی 3 (4)، صص 299-321.
- محمدی، منوچهر (1377)، سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: نشر دادگستر.
- محمدی، منوچهر (1389)، آینده نظام بین‌الملل و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات وزارت خارجه.
- مشیرزاده، حمیرا (1391)، تحول در نظریه‌­های روابط بین‌­الملل، تهران، انتشارات سمت.
- ملکوتیان، مصطفی (1387)، بازخوانی علل وقوع انقلاب اسلامی در سپر نظریه‌پردازان، تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
- نوربخش، یونس (1387)، کالبدشکافی انقلاب اسلامی ایران، قم: نشر معارف اسلامی.
- نوربخش، یونس؛ سلطانیان، صدیقه (1398)، گفتمان فرهنگی دو انقلاب و تأثیرات آن‌ها در عرصه بین‌­الملل (انقلاب اسلامی ایران و انقلاب فرانسه)، «پژوهشنامه متین»، شماره 49، صص 151-125.
- هینس، جف (1381)، بازیگران مذهبی فراملی و سیاست بین­‌‌ الملل، دین، جهانی‌شدن و فرهنگ سیاسی در جهان سوم، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
- یزدانی، عنایت­اله؛ قاسمی، داریوش؛ شاه قلعه، صفی­الله (1390)، انقلاب اسلامی ایران، نظام بین­الملل و نظریه انتقادی، «دوفصلنامه دانش سیاسی»، سال هفتم، شماره 2، پیاپی 14، صص 228-205.
-خرمشاد، محمدباقر (1383)، بازتاب انقلاب اسلامی ایران در نظریه‌های انقلاب: تولد و شکل­‌گیری نسل چهارم تئوری‌­های انقلاب، «مجله جامعه‌شناسی ایران»، دوره پنجم، شماره 3، صص 123-86.
-دهقانی فیروزآبادی، سید جلال (1389)، تأثیر انقلاب اسلامی بر نظریه­‌های روابط بین‌­الملل، «فصلنامه علمی-پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی»، سال هفتم، شماره 20، صص 40-11.
-‌قوام، عبدالعلی (1385)، درآمدی بر نظریه‌ انتقادی در روابط بین‌الملل، «فصلنامه سیاست» شماره سوم، صص 9-16.
 
- Bolanos, Paolo. 2013. What is Critical Theory. Mabini review/polytechnic university of the Philippines 2 (1): 1-19.
- Burchill, Scott and link later, Andrew and other (1995 (Theories of International Relations, New York, Mac Milan press LTD.
- Dehghan Firouz Abadi, jalal. 2008. Emancipation Foreign Policy: Critical Theory and Islamic Republic of Iran’s Foreign Policy. The Iranian Journal of International Affair. 3: 1-26.
- Habermas, Jurgen. 1990. Moral Consciousness and Communicative Action. Londan: Cambridge, Polity Press.
- Linklater, Andrew. 2007. Critical Theory and World Politics: Citizenship, sovereignty and humanity. London: Routlage.
- Moolakkattu, Jon. 2009. Robert. W. Cox and Critical Theory of International Relation. International Studies 46 (4): 439-456.
-‏Cox, M. (2002) The Continuing Story of Another Death Foretold: The Radical Theory and‏ ‏the New International Relations." In Harvey and Brecher, eds.‏
-Linklater(1997) "Neorealism in Theory and Practice." In Booth and Smith, eds.
-‏Shapcott, R. (2001) Justice, Community and Dialogye in International Relations, Cambridge:‏ Cambridge University Press.‏
-Cox, Robert (1983), “Gramsci, Hegemony and International Relations: An Essay in Method”,Millennium: Journal of International Studies, no. 12.
-Cox, Robert (1981), “Social forces, states and world orders: beyond international relationstheory”, Millennium: Journal of International Studies, no. 10.
-Cox, Robert W. (1993), Gramsci; Hegemony and International Relations: An Essay in Method,
Cambridge University Press.

  • تاریخ دریافت 01 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 22 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 01 دی 1402