انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

فقدان رهبری در نسل پنجم انقلاب‌ها؛ عامل پیروزی یا شکست انقلاب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار مدعو مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
چکیده
هدف مقاله حاضر بررسی و مقایسه مؤلفه نقش رهبری در انقلاب‌های نسل پنجم نسبت به نقش این مؤلفه در چهار نسل قبل است. نظریات انقلاب، چهار نسل را پشت سر گذاشته‌اند؛ اما امروزه باوقوع انقلاب‌هایی با ویژگی‌های متفاوت از چهار نسل پیشین، سخن از نسل پنجم انقلاب‌ها به میان آمده است.از آنجا که رهبران فکری و سیاسی در انقلاب‌های گوناگون به ویژه انقلاب‌های بزرگ در به سرانجام رساندن آنها نقش داشته و نقشه مسیر انقلاب و انقلابیون را مشخص نموده‌اند؛ لذا بررسی این مؤلفه در جهت تشخیص میزان موفقیت انقلاب‌ها با توجه به وجود و فقدان نقش رهبری در آنها حائز اهمیت است. بدین ترتیب سؤال اصلی پژوهش حاضر این است که مؤلفه نقش رهبری در انقلاب‌های نسل پنجم از چه جایگاهی برخوردار است؟ برای پاسخ به این سؤال، از روش تحلیل اسنادی که از انواع روش‌های کیفی است استفاده شده است. به همین منظور ابتدا در بحث مبانی نظری نسل‌های مختلف نظریات انقلاب به طور خلاصه ارائه می‌گردد. سپس ویژگی‌ها و مؤلفه‌های انقلاب‌های نسل پنجم مورد بررسی قرار می‌گیرد. به طور کلی می‌توان گفت؛ انقلاب‌های نسل پنجم از یک سو فاقد ویژگی‌هایی چون رهبری، ایدئولوژی و سازماندهی بوده و از سوی دیگر از ویژگی‌های جدیدی چون کنش جمعی همراه بسیج توده‌ای با بهره‌گیری از شبکه‌های اجتماعی و فضای مجازی برخوردار هستند. می‌توان گفت یکی از مؤلفه‌هایی که در موفقیت یا عدم موفقیت انقلاب‌ها نقش بسزایی دارد، نقش رهبری است. لذا نمی‌توان فقدان نقش رهبری را در ناکامی انقلاب‌های نسل پنجم و در نهایت عدم بروز انقلاب‌های بزرگ و پیروز در جوامع ملتهب را نادیده گرفت.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

− اسکاچپول، تدا (1376)، دولت‌ها و انقلاب‌های اجتماعی، ترجمه سید مجید روئین‌تن،
تهران: سروش.
− بشاره، عزمی (1400)، درباره انقلاب و زمینه‌های آن، تلاشی برای تدوین نظریه‌ای
علمی درباره انقلاب‌های عربی، تهران: مانیاهنر.
− بیات، آصف (1402)، انقلاب بدون انقلابیون، ترجمه علیرضا صادقی و رضا آرت، تهران:
شیرازه کتاب ما.
− پراشاد، ویجی (1398)، مرگ ملت و آینده انقلاب عربی، ترجمه ستار وکیلی و حنیفا
پیلوار، تهران: بان.
− رفیع پور، فرامرز (1384)، توسعه و تضاد، تهران: شرکت سهام انتشار.
− زیبایی، مهدی (1402)، «انقلاب‌های عربی: گذار از نسل‌های چهارگانه نظریه انقلاب»،
فصلنامه مطالعات بین‌المللی، سال ،18 ش 1 (69)، .7-24
− عیوضی، محمدرحیم؛ هراتی؛ محمدجواد (1399)، درآمدی تحلیلی بر انقلاب اسلامی
ایران، تهران: معارف.
− فرهی، فریده (1377)، «نظریه اسکاچپول و انقلاب اسلامی»، متین. شماره ،1 صص -482
.469
− فوران، جان (1375)، «نظریه‌ای در خصوص انقلاب‌های جهان سوم»، ترجمه مینو آقایی
خوزانی، فصلنامه راهبرد، شماره .9
− کسرایی، محمدسالار (1402)، «نسل پنجم نظریه‌های انقلاب؟»، پژوهشنامه متین، سال 25
(98)، صص .139-180
− گلدستون، جک (1385)، مطالعاتی نظری، تطبیقی و تاریخی در باب انقلاب‌ها، ترجمه
محمدتقی دلفروز، تهران: کویر.
− گلدستون، جک (1397)، «به سوی نسل چهارمی از نظریه‌های انقلابی»، ترجمه احسان
بدریکوهی، فصلنامه مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، دوره 8 (27)، صص -442
.381
− لاوسن، جورج (1400)، کالبدشکافی جدید انقلاب، تهران: نگاه معاصر.
− ملکوتیان، مصطفی (1384)، سیری در نظریه‌های انقلاب، تهران: قومس.
− ملکوتیان، مصطفی (1387)، بازخوانی علل وقوع انقلاب اسلامی در سپهر
نظریه‌پردازی‌ها، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
− ملکوتیان، مصطفی (1391)، پدیده انقلاب، تهران: دانشگاه تهران.
-Abrams, B(2019), “A fifth generation of Revolutionary theory is yet to come”, Journal of Historical Sociology, 32(3),pp 378-386.
-Abrams, B(2021), “Toward a Regeneration of Revolutionary Theory”, Journal of Historical Sociology, 34(1),pp 142-149.
-Allinson, J(2019), “A fifth generation of revolutionary theory? ”, Journal of Historical Sociology, (32)1,pp 142-151.
-Bishara, A(2021), Understanding Revolutions: Opening Acts in Tunisia, Bloomsbury Publishing.
-Foran, J (1993), Theories of revolution revisited? Towards a fourth generation, Sociological theory, 11(1),pp 1-20.
-Foran, J(2005), Taking Power: On the origins of ThirdWorld Revolutions, Cambridge University Press.
-Goldstone, Jack A(1980), “Theories of Revolution: The Third Generation”, World Politics, Vol. 32, No.3.
-Goldstone, Jack A (2009), “Rethinking Revolutions: Integrating Origins, Processes and Outcomes”, CSSAAME (Comparative Studies of South Asia, Africa and the Middle East), Vol. 29.
-Korotayev, A; Zinkina, J (2011), “Egyptian Revolution: A DemographicStructural Analysis”, Entelequia. Revista Interdisciplinar, 13,pp 139–165.
-Lawson, G(2019), Anatomies of Revolution, Cambridge: Cambridge University Press.
-Monshipouri, M., Prompichai, T (2018). Digital Activism in Perspective: Palestinian Resistance via Social Media, International Studies Journal (ISJ), 14(4),pp 42-63
-Reverchon, A; de Tricornot, A(2011), “La rente petroliere ne Garantit Plus La Paix Sociale”, LE MONDE ECONOMIE. March 15, Retrieved from: http://www.lemonde.fr/economie/article/2011/03/14/la-rentepetroliere-ne-garantit-plus-la-paix-sociale_1492609_3234.html.
-Ritter, D(2015), The Iron Cage Of Liberalism, Oxford University Press.
-Shama, N(2019), To Shoot or to Defect? Military Responses to the Arab Uprisings, Georgetown University in Qatar.
-Westmoreland, M. R. and Allan D. K (2016), Visual Revolutions in the Middle East,Visual Anthropology. 29(3).pp 205-10.
-بیات، آصف(1400)، «بهار عربی و نظریة انقلابی: مداخله‌ای در یک بحث»، ترجمه: محمدرضا صدقی رضوانی، سایت مرکز پژوهش‌های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، تاریخ انتشار در سایت: 30/8/1400.
https://www.cmess.ir/Page/View/2021-11-21/4921

  • تاریخ دریافت 23 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 01 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 04 بهمن 1402