انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

بازخوانی مفهوم «قرارداد اجتماعی» در اندیشه‌ اجتماعی – سیاسی و انقلابی امام خمینی (ره)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران
2 دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق ع)، تهران، ایران
10.22034/fademo.2026.599493.1230
چکیده
نظریه قرارداد اجتماعی به‌عنوان یکی از مبانی مهم فلسفه سیاسی مدرن است که حاکمیت خود را بر پایه جامعه مدنی و بر پایه اراده و رضایت انسان‌ها بنیان نهاده است. در مقابل، اندیشه انقلابی امام خمینی (ره) ریشه در فقه سیاسی شیعه دارد و مشروعیت دولت را منبعث از اراده الهی و عقول الهیه، می‌داند. این پژوهش با رویکرد تفسیری و بر پایه هرمنوتیک فلسفی گادامر، به بررسی نسبت میان این دو افق معنایی می‌پردازد. هدف آن است که روشن شود چه نوع ارتباطی می‌توان میان اندیشه انقلابی امام خمینی (ره) و مفاهیم قرارداد اجتماعی برقرار کرد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نسبت این دو با یکدیگر در سه دسته سازگار، قابل گفتگو و تقابلی دسته‌بندی می‌شود. مفاهیمی مانند هدف از تشکیل حکومت، تقدم مصلحت دولت بر منفعت خصوصی و حاکمیت قانون در دسته مفاهیم سازگار قرار می‌گیرند و مفاهیمی چون رأی اکثریت و حق شهروندی در اندیشه امام، در دسته مفاهیم قابل گفتگو و مفاهیمی مانند حق انقلاب و منشأ حکومت در دسته مفاهیم تقابلی دسته‌بندی می‌شوند. این دسته‌بندی نشان می‌دهد نظریه انقلابی امام خمینی (ره) ضمن بازخوانی مفاهیم مدرن به زبان دینی، مدلی متمایز از مردم‌سالاری ارائه کرد که نمونة قابل تأملی از گفتگوی تفسیری میان سنت دینی و فلسفه سیاسی مدرن به شمار می‌رود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 31 شهریور 1405

  • تاریخ دریافت 06 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 27 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 31 شهریور 1405