انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

انقلاب اسلامی و بازسازی تکاملی فقه سیاسی شیعه: خوانشی انتقادی از اندیشه داود فیرحی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه مطالعات سیاسی انقلاب اسلامی، دانشکده حکمرانی، دانشگاه شاهد، تهران، ایران
2 دانشیار دانشگاه علوم انتظامی امین، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران
10.22034/fademo.2026.569167.1178
چکیده
انقلاب اسلامی ایران نقطه عطفی در تاریخ فقه سیاسی شیعه وحکمرانی اسلامی به شمار می‌آید که بار دیگر نسبت دین، دولت و قدرت سیاسی را به مسئله‌ای کانونی در اندیشه اسلامی تبدیل کرد. فیرحی از جمله متفکران نواندیشی است که این انقلاب را نه صرفاً یک رخداد سیاسی، بلکه فرصتی تاریخی برای بازسازی فقه سیاسی شیعه در مواجهه با دولت مدرن و الزامات مردم‌سالارانه تفسیر کرده است. مسئله اصلی این پژوهش بررسی خوانش فیرحی از انقلاب اسلامی و ارزیابی انتقادی تلاش او برای بازاندیشی فقه سیاسی در چارچوب این تجربه تاریخی است. این تحقیق با روش کیفی و تحلیل محتوای آثار مکتوب و گفتارهای داود فیرحی، به بازشناسی مبانی فکری و روش‌شناختی او، تحلیل مفهوم دولت، حکمرانی و قدرت و بررسی نقدهای درون‌گفتمانی وی نسبت به روندهای پس از انقلاب اسلامی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فیرحی با تفکیک میان نص دینی، سنت فقهی و کاربست تاریخی فقه، فقه سیاسی را دانشی تاریخی و نهادی می‌داند که قابلیت بازسازی تکاملی در مواجهه با دولت مدرن را دارد. او انقلاب اسلامی را زمینه‌ای برای گذار از نظم سلطانی به نظم جمهوری و تحقق مردم‌سالاری دینی تلقی می‌کند، هم‌زمان نسبت به بازتولید اقتدارگرایی دینی، حاشیه‌رفتن جمهوریت و تضعیف قانون‌گرایی هشدار می‌دهد. در مجموع، یافته کلیدی این پژوهش این است که اهمیت اندیشه فیرحی بیش از آنکه در ارائه الگوی نهایی حکمرانی ودولت اسلامی باشد، در گشودن افق‌های نظری بدیع و تازه برای نقد، اصلاح و بازاندیشی فقه سیاسی تکاملی شیعه نهفته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 08 اردیبهشت 1405

  • تاریخ دریافت 07 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 08 اردیبهشت 1405