انقلاب اسلامی ایران نقطه عطفی در تاریخ فقه سیاسی شیعه و حکمرانی اسلامی به شمار میآید که بار دیگر نسبت دین، دولت و قدرت سیاسی را به مسئلهای کانونی در اندیشه اسلامی تبدیل کرد. داود فیرحی از جمله متفکران نواندیشی است که این انقلاب را نه صرفاً یک رخداد سیاسی، بلکه فرصتی تاریخی برای بازسازی فقه سیاسی شیعه در مواجهه با دولت مدرن و الزامات مردمسالارانه تفسیر کرده است. مسئله اصلی این پژوهش، بررسی خوانش فیرحی از انقلاب اسلامی و ارزیابی انتقادی تلاش او برای بازاندیشی فقه سیاسی در چهارچوب این تجربه تاریخی است. این پژوهش با بهرهگیری از روش کیفی و تحلیل محتوای آثار مکتوب و گفتارهای داود فیرحی، به بازشناسی مبانی فکری و روششناختی او، تحلیل مفهوم دولت، حکمرانی و قدرت و بررسی نقدهای درونگفتمانی وی نسبت به روندهای پس از انقلاب اسلامی میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که فیرحی با تفکیک میان نص دینی، سنت فقهی و کاربست تاریخی فقه، فقه سیاسی را دانشی تاریخی و نهادی میداند که قابلیت بازسازی تکاملی در مواجهه با دولت مدرن را دارد. از نگاه او، انقلاب اسلامی زمینهای برای گذار از نظم سلطانی به نظم جمهوری و تحقق مردمسالاری دینی فراهم کرده است؛ بااینحال، وی همزمان نسبت به بازتولید اقتدارگرایی دینی، به حاشیه رفتن جمهوریت و تضعیف قانونگرایی هشدار میدهد. در مجموع، یافته کلیدی این پژوهش آن است که اهمیت اندیشه فیرحی، بیش از آنکه در ارائه الگویی نهایی برای حکمرانی و دولت اسلامی باشد، در گشودن افقهای نظری تازه برای نقد، اصلاح و بازاندیشی تکاملی فقه سیاسی شیعه نهفته است.
- رحمانیان، داریوش (22/8 /1400). داود فیرحی؛ اندیشمندی روشمند و چهره برجسته تاریخ اندیشه سیاسی معاصر. مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی. (تاریخ بازدید 23/8/ 1404) https://www.cgie.org.ir/fa/news/265862 - شریعت، فرشاد (1402). انقلاب اسلامی از نظریه تا عمل: تئوکراسی بهمثابه دموکراسی در جمهوری اسلامی ایران.انقلاب پژوهی،1(2)، 1-14.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_194429.html
- فارابی، ابونصر (1986). آراء اهل المدینة الفاضلة. تحقیق: آلبرت نادر، بیروت: دارالمشرق. - فدایی مهربانی، مهدی (1401). اینهمانی نقد در جدال میان مشروطهخواهی و ایرانشهری (بررسی نقادانه منازعه فکری داود فیرحی و سید جواد طباطبایی). نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان، 12 (2)، 115-142.
https://andishehsiyasi.ri-khomeini.ac.ir/article_139340.html - فیرحی، داود (1387). روششناسی دانش سیاسی در تمدن اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. - فیرحی، داود (1388). توفیق محمدالشاوی و نظریه عمومی شوری در اسلام.سیاست، 39 (1)، 197-216.
- فیرحی، داود (1390). فقه و سیاست در ایران معاصر. تهران: نی. - فیرحی، داود (1391). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: سمت. - فیرحی، داود (الف1396). دولت مدرن و بحران قانون. تهران: نی. - فیرحی، داود (ب1396). فقه و حکمرانی حزبی. تهران: نی.
- فیرحی، داود (20/ 2/۱۳۹۹).نقد فیرحی خطاب به روشنفکران دینی: تا به فقه بیتوجهید، همه نوگراییها متوقف است.پایگاه خبری تحلیلی انتخاب. (تاریخ بازدید: ۲۳ آبان ۱۴۰۴)https://www.entekhab.ir/fa/news/547893 - میرموسوی، علی (26/ 8/1404). فیرحی در پی خوانشی دموکراتیک از اسلام بود. خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا).
فهیمی, علی اکبر, و ترابی, یوسف. (1405). انقلاب اسلامی و بازسازی تکاملی فقه سیاسی شیعه: خوانشی انتقادی از اندیشه داود فیرحی. انقلاب پژوهی, 4(7), 277-304. https://doi.org/10.22034/fademo.2026.569167.1178
MLA
فهیمی, علی اکبر, و ترابی, یوسف. "انقلاب اسلامی و بازسازی تکاملی فقه سیاسی شیعه: خوانشی انتقادی از اندیشه داود فیرحی", انقلاب پژوهی, 4, 7, 1405, 277-304. doi: 10.22034/fademo.2026.569167.1178
HARVARD
فهیمی علی اکبر, ترابی یوسف. (1405). 'انقلاب اسلامی و بازسازی تکاملی فقه سیاسی شیعه: خوانشی انتقادی از اندیشه داود فیرحی', انقلاب پژوهی, 4(7), pp. 277-304. doi: 10.22034/fademo.2026.569167.1178
CHICAGO
علی اکبر فهیمی و یوسف ترابی, "انقلاب اسلامی و بازسازی تکاملی فقه سیاسی شیعه: خوانشی انتقادی از اندیشه داود فیرحی," انقلاب پژوهی, 4 7 (1405): 277-304, doi: 10.22034/fademo.2026.569167.1178
VANCOUVER
فهیمی علی اکبر, ترابی یوسف. انقلاب اسلامی و بازسازی تکاملی فقه سیاسی شیعه: خوانشی انتقادی از اندیشه داود فیرحی. انقلاب پژوهی. 1405;4(7):277-304. doi: 10.22034/fademo.2026.569167.1178
