انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

تبیین نظریه حکمرانی خوب کافمن و نقد مبانی فلسفی آن در پرتو اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری رشته مدرسی معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
3 دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران.
4 دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
10.22034/fademo.2026.566091.1174
چکیده
حکمرانی خوب به‌عنوان یکی از مفاهیم مطرح در حوزه توسعه، در دهه­های اخیر مورد توجه اندیشمندان حوزه اقتصاد و سیاست قرار گرفته است. دانیل کافمن، شاخص­هایی را برای نیل به حکمرانی خوب معرفی کرده است. هدف این پژوهش، تبیین نظریه حکمرانی خوب کافمن و نقد مبانی فلسفی مستتر در آن با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای است. واکاوی این مبانی برای جوامعی مانند ایران که در پی تدوین الگوی بومی حکمرانی هستند، دارای اهمیت بنیادین است؛ زیرا تمایز یا تعارض در مبانی، سطح پذیرش یک نظریه را مشخص می‌کند. سؤال اصلی این مقاله آن است که مبانی فلسفی مستتر در نظریه حکمرانی خوب کافمن در عرصه‌های چهارگانه هستی‌شناسی، انسان‌شناسی، غایت‌شناسی و اخلاق چیست؟ این تحقیق با رویکردی توصیفی-تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، به استخراج مبانی فلسفی پنهان در نظریه کافمن از طریق آثار اصلی وی و سپس نقد آن مبانی در چهارچوب حکمرانی مطلوب از منظر آیت‌الله خامنه‌ای می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد نظریه کافمن بر پایه پیش‌فرض‌های هستی‌شناختی تجربه‌گرا، انسان‌شناختی اقتصادی، غایت‌شناختی توسعه‌محور و اخلاق ابزاری استوار است. نقد و ارزیابی این مبانی در پرتو اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای - با مؤلفه‌های هستی‌شناسی توحیدی، انسان‌شناسی دوساحتی، غایت‌شناختی کمال‌محور و اخلاق فضیلت‌محور - نشان می‌دهد که غفلت از ساحت معنوی و غایات متعالی انسان، نقطه ضعف اصلی نظریه کافمن است و آن را برای تبیین جامع «حکمرانی مطلوب» در جوامع اسلامی ناکافی می‌سازد.
کلیدواژه‌ها

- آقائی زاده، سعید، قاسمی، وحید و قنبری، علی (1402). نقد مدل حکمرانی خوب با تأکید بر مفهوم نابرابری اجتماعی. سیاست جهانی، 12(4)، 189-219. https://doi.org/10.22124/wp.2021.19692.2842
- بهرامی، حسین (1398). توضیح و تبیین حکمرانی خوب، حکمرانی شایسته و حکمرانی جامع و مقایسه اجمالی آن‌ها. تهران: اولین همایش ملی حکمرانی.
- حسینی تاش، سید علی و واثق، قادر علی (1393). حکمرانی خوب و ارائه حکمرانی شایسته بررسی و شاخص‌های این دو از دیدگاه امیرالمؤمنین علی(ع). اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، 3 (2)، 7-28. https://www.ensani.ir/fa/article/338076
- خامنه‌ای، سید علی (1360). روح توحید نفی عبودیت غیر خدا. مؤسسه انجام کتاب.
 - خامنه‌ای، سید علی (1394). طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن. قم: مؤسسه ایمان جهادی (صهبا).
- خسرو پناه، عبدالحسین (1398). منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه­ای (20/4/1369). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم و کارگزاران نظام در سالروز عید سعید غدیر. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2335
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (14/4/1379). بیانات در جمع اساتید، فضلا و طلاب حوزه علمیه قم در مدرسه فیضیه. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=21451
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌­ای (2/4/1394). بیانات در دیدار مسئولان نظام.
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌­ای (21/4/1377). بیانات در دیدار کارگزاران نظام. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2895
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌­ای (22/7/1382). بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان زنجان. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3199
 - دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌­ای (25/2/1386). بیانات در دیدار با دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=3383
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌­ای (27/2/1388). بیانات در دیدار استادان و دانشجویان کردستان‌. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=6917
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌­ای (4/8/1388). بیانات در دیدار کارگزاران و دست­اندرکاران حج. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=8279
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه­‌ای (13/10/1395). بیانات در دیدار نخبگان و دانشجویان بسیجی مدال‌آور دانشگاه شریف. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=39033
- رمضانی، حسن (1401). تحلیل و تبیین مفهوم، مبانی و ساختار دانشی حکمرانی متعالی و تعالی‌بخش. آیین حکمرانی، 1 (1)، 47- 78. https://doi.org/10.22034/ah.2022.254590
- زارعی، بهادر و همکاران (1399). مقایسه تطبیقی حکمرانی متعالی در اسلام و حکمرانی خوب در غرب. تهران: دومین همایش ملی حکمرانی اسلامی.
- زارعی، مجتبی و آرائی، وحید (1400). واکاوی و نقد الگوی حکمرانی خوب؛ تبیین شاخص‌های حکمرانی اسلامی مبتنی بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 10(2)، 7-25.
- طحان نظیف، هادی و خلیلی نژاد، سجاد (1404). دلالت پژوهی اصول حکمرانی خوب در قانون اساسی جمهوری اسلامی ‏ایران. مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 55 (1)،177-206. https://doi.org/10.22059/jplsq.2023.344596.3110
- عابدی‌درچه، محسن، زارعی، بهادر، احمدی، سید عباس و پیشگاهی‌فرد، زهرا (1401). تبیین مقایسه‌ای دو رویکرد حکمرانی متعالی اسلامی و حکمرانی خوب. پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 9 (3)،163- 182.https://www.roir.ir/article_128941.html
- فیرحی، داود (1398). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: سمت.
- مقدری، مهدی (1400). حکمرانی خوب و توسعه. تهران: نگاه معاصر.
- مهاجرنیا، محسن (1400). فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-Kaufmann, D. (2005). Myths and realities of governance and corruption. World Bank.
-Kaufmann, D. & Kraay, A. (2008). Governance indicators: Where are we, where should we be going? World Bank Institute, World Bank.
-Kaufmann, D., & Kraay, A. (2002a). Growth without governance (World Bank Policy Research Working Paper No. 2928). World Bank.
-Kaufmann, D., Kraay, A., & Zoido-Lobatón, P. (2002b). Governance matters II: Updated indicators for 2000–01. World Bank.
-Kaufmann, D. & Kraay, A. (2024). The worldwide governance indicators: Methodology and 2024 update. World Bank Group.
-Kaufmann, D., Kraay, A. & Mastruzzi, M. (2003). Governance matters III: Governance indicators for 1996–2002. World Bank Institute, World Bank.
-Kaufmann, D., Kraay, A. & Mastruzzi, M. (2010). The Worldwide Governance Indicators: Methodology and Analytical Issues. World Bank.
-Kaufmann, D., Kraay, A. & Zoido-Lobatón, P. (1999a, October). Aggregating governance indicators. World Bank Development Research Group, Macroeconomics and Growth, and World Bank Institute, Governance, Regulation and Finance.
-Kaufmann, D., Kraay, A.  & Zoido-Lobatón, P. (1999b, October). Governance matters. World Bank Development Research Group, Macroeconomics and Growth, and World Bank Institute, Governance, Regulation and Finance.
-Kaufmann, D., Kraay, A. & Mastruzzi, M. (2007, March). The worldwide governance indicators project: Answering the critics (World Bank Policy Research Working Paper No. 4149). World Bank.
-Oxford advanced learners dictionary. (2000). Oxford; New York: Oxford University Press.
-The American Heritage Dictionary (4th ed., 2007). Houghton Mifflin, New York.
-The Urban Governance Initiative (TUGI), United Nations Development Programme. (2003). Environment & Urbanization, 15(1), 159–170.
دوره 4، شماره 7
خرداد 1405
صفحه 107-134

  • تاریخ دریافت 25 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 11 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 21 بهمن 1404