تاریخ معاصر ایران سرشار از تجربه‌های تلخ انحطاط ساختاری در دوره‌های قاجار و پهلوی است؛ دوره‌هایی که به‌واسطه تبعیت از الگوهای غربی، استبداد سیاسی، فساد سیستماتیک و اسلام‌زدایی، جامعه را از هویت دینی و مسیر تعالی تمدنی دور ساختند. در برابر این روند، انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ با رهبری امام خمینی(ره) و استمرار آن در اندیشه و مدیریت مقام معظم رهبری، نقطه عطفی در بازسازی مشروعیت، استقلال و معنویت جامعه به‌شمار آمد. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین چگونگی انتقال جامعه از انحطاط ساختاری حکومت‌های پیشین به تعالی تمدنی پس از انقلاب اسلامی است. تحقیق حاضر با رویکرد توصیفی–تحلیلی و روش مقایسه تاریخی–کتابخانه‌ای، مبانی نظری، شاخصه‌های انحطاط قاجاری و پهلوی و دستاوردهای انقلاب اسلامی را در دو ساحت فکر و عمل بررسی کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد الگوی تحول اجتماعی در ایران پس از انقلاب، مبتنی بر دو مؤلفه‌ «رهبری دینی» و «ایدئولوژی الهی» شکل گرفت؛ امام خمینی(ره) با نظریه ولایت فقیه، سکولاریسم را از بنیان نفی و دین را در متن قدرت سیاسی وارد ساخت، و بدین‌سان مشروعیت الهی را جایگزین مشروعیت موروثی سلطنتی نمود. مقام معظم رهبری نیز با تبیین «بیانیه گام دوم انقلاب» و راهبرد «جهاد تبیین»، مسیر انقلاب را از مرحله تثبیت به «تمدن‌سازی اسلامی» ارتقا داد.