انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

شناسایی و تحلیل شبکه مضامین موسیقی اعتراضی در اغتشاشات 1401

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه جامعه‌شناسی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران.
2 دانشیار گروه جامعه‌شناسی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران
3 پژوهشگر حوزه رسانه
10.22034/fademo.2025.547925.1147
چکیده
اغتشاشات سال ۱۴۰۱ که پس از فوت مهسا امینی رخ داد، از نظر پیچیدگی و گستردگی، یکی از جدی‌ترین اعتراض‌های پس از انقلاب بود. در این اعتراض‌ها، معترضان از ابزارهای متعدد در عرصه‌های فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی، رسانه‌ای و حقوقی بهره بردند. یکی از وجوه متمایز این اعتراض‌ها نسبت به اعتراض‌های گذشته، برجستگی بعد اجتماعی آن است. کنشگران جریان «هنر اعتراضی» با محوریت برخی هنرمندان معترض، توانستند در مدت کوتاهی آثار متعددی را برای تحریک و تشویق مردم به اعتراض منتشر کنند. در بین هنرهای مختلف، موسیقی اعتراضی به دلیل سهولت در تولید و توزیع و همچنین نفوذ بالا در ذائقه رسانه‌ای نسل z، نقش محوری در جریان هنر اعتراضی ایفا کرد. در این مقاله، شبکه مضامین موسیقی اعتراضی در اعتراض‌های ۱۴۰۱ شناسایی و تحلیل شده است. داده‌های پژوهش از بستر فضای مجازی و سکوهای پرمخاطب انتشار موسیقی گردآوری شده و با روش تحلیل مضمون بررسی شده‌اند. شبکه مضامین ترسیم‌شده به‌عنوان نتیجه پژوهش، با داشتن ۳۱ مضمون سازمان‌دهنده و ۶ مضمون فراگیر، نشان می‌دهد که «سیاه‌نمایی وضعیت ایران»، «امیدبخشی به معترضان» و امکان رسیدن به «آزادی» و «رفاه» مشروط به «تداوم اعتراض‌ها»، اصلی‌ترین مضامین القایی به مخاطبان بوده است. در پایان، ضمن تحلیل یافته‌های پژوهش مبتنی بر رویکرد جنگ نرم، پیشنهاد‌هایی ارائه شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

- پشتدار، علی‌محمد. (1389). چشم‌انداز آزادگی و ادب اعتراض در شعر فارسی. علوم ادبی، 3 (5)، 153- 162. https://doi.org/10.22091/JLS.2011.426
- پورسعید، فرزاد (1389). مفهوم شناسی گفتمان نرم و محیط راهبردی متأثر از آن. راهبرد دفاعی، 8 (28)، 33-60. https://www.sid.ir/paper/194364/fa
- حسین پور چافی، علی. (1390). جریان‌های شعری معاصر فارسی از کودتای (1320) تا انقلاب (1357).  تهران: امیرکبیر.
- دهقانی فیروزآبادی، جلال (1390). فناوری‌های قدرت در جنگ نرم. مطالعات راهبردی، 14 (1)، 5-30.
- راودراد، اعظم (۱۳۸۶). نظریه‌های جامعه‌شناسی هنر و ادبیات. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- شریعتی، سارا و مهدوی مزده، سعید (1399). بررسی جامعه‌شناختی زمینه­های تحول موسیقی در ایران دهه 50 شمسی، جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، 12 (1)، 126-91.
- طاهری ماه زمینی، نجمه و بصیری، محمدصادق (۱۴۰۰). مقایسه و تحلیل مضامین اشعار اعتراض در ادبیات معاصر ایران، فصلنامه ادبیات پایداری، 13 (24)، 111-136.  https://doi.org/10.22103/JRL.2021.3006
- فرح­بخش­پور، حسین (1401). هنر اعتراضی فمینیستی در بستر نظریه. مطالعات هنرهای زیبا، (9)، 3-11. https://artstudiessj.ut.ac.ir/article_91863.html
- قاضی‌زاده فرد، سید ضیاءالدین (1390). جنگ‌های اطلاعاتی ابزاری برای مقابله با جنگ نرم. در جنگ نرم در عرصه دفاع ملی. به کوشش محمود عسگری، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
- قربان زاده سوار، قربانعلی و ناطقی، هاشم (1392). جنگ نرم غرب و مشروعیت سیاسی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات انقلاب اسلامی، 10(23)،147-166. http://noo.rs/Iy02N
- محمدی، مینو، پارسا، سید احمد و شیری، قهرمان (۱۳۹۹). آرمان‌شهر سپهری، اعتراض خاموش به سیاست‌های عصر پهلوی دوم. متن پژوهی ادبی، (24)، 103-126. https://www.ensani.ir/fa/article/456459
- مرادیان، محسن (1390). جنگ نرم، پدافند نرم. در جنگ نرم در عرصه دفاع ملی، به کوشش محمود عسگری، تهران: دانشگاه امام صادق (ع).
- نائینی، علی‌محمد (1390). درآمدی بر جنگ نرم از منظر رهبر معظم انقلاب اسلامی. در جنگ نرم در عرصه دفاع ملی. به کوشش محمود عسگری، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
- وحید زاده، محمدرضا (۱۴۰۰). شعر و اعتراض. تهران: پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی.
دوره 4، شماره 7
خرداد 1405
صفحه 27-74

  • تاریخ دریافت 28 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 13 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1404