انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

تحول گفتمانی اصلاح‌طلبی مذهبی و انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
هدف این مقاله بررسی نسبت تحولات نظری جریان اصلاح‌طلبی مذهبی با انقلاب اسلامی است. در این چهارچوب انقلاب اسلامی ایران محصول تحول گفتمانی اصلاح‌طلبی مذهبی معرفی شده است. روش پژوهش، ترکیبی از تفسیر متون، تحلیل گفتمان و ردیابی فرایندهای تاریخی است. با استفاده از این روش‌ها سیر تاریخی، فکری و گفتمانی اصلاح‌طلبی در ایران مورد بررسی واقع شده و نحوۀ تکوین سه گفتمان اصلی اصلاح‌طلبی، یعنی گفتمان‌های مصلحت، مصالحه و مناظره مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. مهم‌ترین یافتۀ مقاله آن است که گفتمان مناظره نقش اصلی در شکل‌گیری ایدئولوژی انقلاب داشته و اهدافی چون آزادی، استقلال و عدالت را با بازخوانی مفاهیم اسلامی در چهارچوبی انقلابی بازتعریف کرده است؛ در دوران پس از پیروزی انقلاب، ضعف در نظریه‌پردازی برای مدیریت کشور و تغییر گفتمان جهانی، موجب افول این گفتمان و ضرورت بازاندیشی در آن شده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • اسپریگنز، توماس (1395). فهم نظریه‌های سیاسی‌. ترجمه فرهنگ رجایی، تهران‌: نشر آگه، چاپ دهم.
  • امام خمینی‌، سید روح‌الله (1392). ولایت فقیه: حکومت اسلامی. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ بیست و هشتم.
  • بازرگان، مهدی (1364). بازیابی ارزشها. تهران: نشر نویسنده.
  • بازرگان، مهدی (1377). بعثت (1). تهران: شرکت سهامی انتشار.
  • رساله یک کلمه https://fa.wikipedia.org/wiki)) ، دسترسی: 9 خرداد 1404.
  • زیباکلام، صادق (1401). ما چگونه ما شدیم: ریشه‌یابی علل عقب‌ماندگی در ایران. تهران: انتشارت روزنه، چاپ سی و چهارم.
  • ساعی، احمد (1370). تقریرات درس شناخت ماهیت امپریالیسم. تهران: دوره کارشناسی علوم سیاسی دانشگاه تهران.
  • سروش‌، عبدالکریم‌ (1375). حکومت دموکراتیک دینی. در فربه‌‌تر از ایدئولوژی، تهران: نشر صراط، چاپ چهارم.
  • سروش‌، عبدالکریم‌ (1388). قصه ارباب معرفت. تهران: نشر صراط، چاپ هشتم.
  • سروش‌، عبدالکریم‌ (1397).کلام محمد رؤیای محمد. بی جا: نشر سقراط (آمریکا).
  • سو، آلوین‌ (1386). تغییر اجتماعی و توسعه‌: مروری بر نظریات نوسازی‌، وابستگی و نظام جهانی. ترجمه محمود حبیبی مظاهری‌، تهران‌: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  • شریعتی، علی (1361). مجموعه آثار 28 (روش شناخت اسلام). تهران: انتشارات چاپخش.
  • شریعتی، علی (الف1375). مجموعه آثار 16 (اسلام‌شناسی).تهران: نشر قلم.
  • شریعتی، علی (ب1375). مجموعه آثار 19(حسین وارث آدم). تهران: نشر قلم.
  • شریعتی، علی (1377). مجموعه آثار 10(جهت‌گیری طبقاتی در اسلام). تهران: نشر قلم.
  • طالقانی، سیدمحمود (بی تا). اسلام و مالکیت در مقایسه با نظام‌های اقتصادی غرب. بی‌جا، بی‌نا.
  • قریشی، فردین (1392). بازسازی اندیشه دینی در ایران. تهران: نشر قصیده‌سرا، چاپ دوم.
  • قریشی، فردین (1402). چهار گفتمان اصلاح‌طلبی مذهبی.انقلاب پژوهی، 1(1)،107-129.

  https://doi.org/10.22034/fademo.2023.406772.1015

  • قریشی، فردین (1403). شورش بر شبه دین. تهران: نشر چاپخش.
  • کدیور، محسن (1380). مردمسالاری دینی. مأخوذ از:      kadivar.com
  • لوکزامبورگ، رزا (1402). اصلاح یا انقلاب. ترجمه اسدالله کشاورزی، تهران: آزادمهر
  • مجتهد شبستری، محمد (1380). مردمسالاری دینی چیست؟. ماهنامه آفتاب. 7، 35-41.
  • http://noo.rs/RI5Wn

- مستشارالدوله‌، یوسف بن کاظم‌ (1386). رساله موسوم به‌: یک کلمه‌. به اهتمام علیرضا دولتشاهی‌، تهران‌: نشر بال.

  • مطهری، مرتضی (1374). نظری به نظام اقتصادی اسلام. تهران: انتشارات صدرا، چاپ چهل و نهم.
  • مطهری، مرتضی (1394). نهضت‌های اسلامی در صد ساله اخیر. تهران: انتشارات صدرا، چاپ پنجم.
  • نائینی، محمدحسین (1378). تنبیه‌الامۀ و تنزیه‌الملۀ، یا حکومت از نظر اسلام. به اهتمام سیدمحمود طالقانی، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ نهم.
  • Hampsher-Monk, I. (1993). A History of Modern Political Thought: Major Political Thinkers from Hobbes to Marx. Oxford: Blackwell Publishers.

 

 

 

  • تاریخ دریافت 18 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 21 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 27 خرداد 1404