هدف این مقاله بررسی نسبت تحولات نظری جریان اصلاحطلبی مذهبی با انقلاب اسلامی است. در این چهارچوب انقلاب اسلامی ایران محصول تحول گفتمانی اصلاحطلبی مذهبی معرفی شده است. روش پژوهش، ترکیبی از تفسیر متون، تحلیل گفتمان و ردیابی فرایندهای تاریخی است. با استفاده از این روشها سیر تاریخی، فکری و گفتمانی اصلاحطلبی در ایران مورد بررسی واقع شده و نحوۀ تکوین سه گفتمان اصلی اصلاحطلبی، یعنی گفتمانهای مصلحت، مصالحه و مناظره مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفته است. مهمترین یافتۀ مقاله آن است که گفتمان مناظره نقش اصلی در شکلگیری ایدئولوژی انقلاب داشته و اهدافی چون آزادی، استقلال و عدالت را با بازخوانی مفاهیم اسلامی در چهارچوبی انقلابی بازتعریف کرده است؛ در دوران پس از پیروزی انقلاب، ضعف در نظریهپردازی برای مدیریت کشور و تغییر گفتمان جهانی، موجب افول این گفتمان و ضرورت بازاندیشی در آن شده است.