انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

ایده ولایت فقیه امام خمینی به منزله کوچ از فقه اصولی به عرفان فقیهانه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، دانشکده علوم‌اجتماعی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
چکیده
در این مقاله سعی شده است نسبت میان عرفان و سیاست در اندیشه امام و کموکیف نقش‌آفرینی عقاید عارفانه، در نظرگاه سیاسی او مطالعه شود. با جستوجوی منابع فکری امام و چهره‌هایی که بر او اثرگذار بوده‌اند- به ویژه آیتالله شاه‌آبادی- نشان داده‌ایم که صورت ایدۀ ولایت فقیه بیش و پیش از فقه، وام‌دار اندیشه‌های عرفانی است. همچنین مواجهۀ امام با امور تازه پیدا یا مستحدثات را در ساحت سیاست، تصویر کرده‌ایم. چنین تصویری گواه شیوه‌ای جدید از عرفانی‌ کردن سیاست است که در گذشتگان مشاهده نمی‌کنیم. روشن کرده‌ایم که امام تحت مفاهیم کهنی چون انسان کامل و سیاست مدن، طرحی تازه را برای ساختن جامعه درانداخته است که تفاوتی عمیق با معارف قدمایی دارد. در این طرح جزئیاتی تازه از منظومه‌های فکری قدما اخذ شده است که به این معارف و اندیشه ها امکان حضور در جهان جدید و همراهی با تحولات را می‌بخشد. و این مقاله در بخش عمده‌ای به این جزئیات می‌پردازد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


  • آدمیت، فریدون و ناطق، هما. (۱۳۵۶). افکار اجتماعی-اقتصادی سیاسی. تهران: نشرآگاه.
  • مکی، محمدبن مظفرالدین محمد. (1364). الجانب الغربی: فی حل المشکلات الشیخ محی الدین ابن عربی. مصحح نجیب مایل هروی، تهران: انتشارات مولی.
  • ابوالقاسمی دهاقانی، نرجس و ورعی، سید جواد (۱۳۹۴). بررسی تطبیقی قانون گذاری در آرا «شیخ فضل الله نوری» و «میرزای نائینی». فقه و اصول، 47(4)، 55-72. https://doi.org/22067/fiqh.v47i23.34612
  • اسحاقیان درچه، جواد (۱۳۸۷). جنبش سیاسی بابیه و آموزه های مهدویت (اهداف، راه کارها و پیامدها). انتظار موعود، 8(24)، 185-208. http://noo.rs/a9rv2
  • انصاری، قاسم (۱۳۷۲). مبانی عرفان و تصوف. دانشگاه پیام نور.
  • بلباسی، میثم و کلانتری، ابراهیم (۱۳۹۷). مدل‌های حکومت قابل طرح بر اساس نظریه ولایت فقیه با تأکید بر اندیشه علمای شیعه از عصر صفویه تا دورۀ معاصر، جستارهای سیاسی معاصر،9(4)، پیاپی 30، 103-۱۳۲. https://doi.org/30465/cps.2019.3535
  • بهرامی قصرچمی، خلیل و هاشمی، سید رضا. (۱۳۹۴). نقش و جایگاه عرفان در اندیشه سیاسی امام خمینی. پژوهشنامه متین، 17(67)، 49-72. dor: 1001.1.24236462.1394.17.67.3.7
  • ثواقب، دکتر جهانبخش و آزادبخت، سروش (۱۳۸۸). پیامدهای دو جریان اصولی گری و اخباری گری در سازمان روحانیت وتحولات دوره قاجاریه. تاریخ ایران و اسلام، 3(5)، 101-138. http://noo.rs/NMGYr
  • جلالی، ‌سیدمجتبی، جلالی، ‌سیدحسن و صفی‌شلمزاری، ‌سعید. (۱۴۰۱). رابطه عقلانیت و مشروعیت در اثبات ولایت فقیه با تأکید بر آرا و اندیشه های امام خمینی. مطالعات انقلاب اسلامی، 19(71)، 47-68 dor: 1001.1.20085834.1401.19.71.3.9
  • جلیلی خامنه، مهدی. (۱۴۰۰). مناسبات فقه و عرفان از منظر امام خمینی. واژه پرداز اندیشه.
  • جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۰). مرزهای میان عرفان نظری و فلسفه. تهران: نشر اسراء.
  • حائری یزدی، شیخ عبدالکریم و اراکی، محمدعلی. (بی‌تا). رساله ولایت فقیه.
  • حائری یزدی، مهدی. (۱۳۸۴). جستارهای فلسفی. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
  • امام خمینی، سید روح الله (۱۳80). شرح چهل حدیث (اربعین حدیث). تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چاپ 24.
  • امام خمینی، سید روح‌الله (۱۳۸۹). صحیفه امام. تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
  • امام خمینی، سید روح‌الله. (۱381). ولایت فقیه (حکومت اسلامى). تهران: مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام خمینی.
  • امام خمینی، سید روح‌الله. (1406). تعلیقات على شرح «فصوص‌الحکم» و «مصباح‌الانس». مؤسسه پاسدار اسلام.
  • خواجه‌ داد، ‌هادی (۱۴۰۲). مبانی مشروعیت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات حقوق، 6 (37)، 111-119. http://noo.rs/Xd4jc
  • رنجبر، محمد علی و مشکوریان، محمدتقی (۱۳۸۹). مواجهه محقق کرکی با استقرار حاکمیت صفوی در عصر شاه اسماعیل اول. پژوهش های تاریخی، 2(8)، 107-136. http://noo.rs/B7JNY
  • رودگر، محمد جواد. (۱۳۹۶). مبانی عرفانی اندیشه‌ سیاسی امام خمینی. سیاست متعالیه، 5(18)، 107-124. http://noo.rs/dYanS
  • زریاب (خویی)، عباس. (۱۳۷۴). زندگانی من. تحقیقات اسلامی، 10(37-38)، 19-56.
  • سجادی، جعفر (۱۳۷۵). فرهنگ علوم فلسفی و کلامی. تهران: انتشارات امیرکبیر.
  • شاه آبادی، محمدعلی (۱۳۸۶). شذرات المعارف. پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  • شب‌بویی، ‌حمیدرضا و قمی‌اویلی، ‌محمد. (۱۳۹۹). تبیین فلسفی عرفانی الگوی انسان کبیر در نظریه ولایت فقیه امام خمینی رضوان‌الله علیه. عقل و دین، 12(22)، 113-128. http://noo.rs/QXhh4
  • ضابط، ‌حیدر‌رضا. (۱۳۷۸). امام خمینی قدس سره: امام خمینی و احیای اندیشه تاریخی ولایت فقیه. مشکو‌ة،18(62-65)، 6-20. http://noo.rs/CjJ0V
  • طباطبایی‌فر، سید محسن (۱۳۹۴). نظام سلطانی از دیدگاه اندیشه سیاسی شیعه (دوره‌ صفویه و قاجاریه). تهران: نشر نی.
  • فاضل تونی، محمد حسین (۱۳۸۶). حکمت قدیم (طبیعیات): مجموعه رسائل عرفانی و فلسفی. مطبوعات دینی.
  • فضائلی، ‌سیده‌ مریم و طیرانی، ‌مریم‌السادات (۱۳۹۳). نگاهی کاربردشناختی به کلام امام خمینی در مورد اصل ولایت فقیه؛ بررسی انواع پیش انگاری‌ها. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 3(10)، 113-132. http://noo.rs/nfCNY
  • قاسمی گنابادی، محمد قاسم (۱۳۸۷). شاه اسماعیل نامه. (جعفر شجاع کیهانی، مصحح). تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
  • کاظمیان‌سورکی، ‌ابوذر؛ رودگر، ‌محمد‌جواد و ابراهیمی‌پور، ‌قاسم. (۱۳۹۸). جامعه گرایی با محوریت عرفان اسلامی در اندیشه امام خمینی قدس سرّه. حکومت اسلامی، 24(94)، 129-156. http://noo.rs/tgl2o
  • لک زایی، ‌نجف و باقری، ‌علی‌اکبر. (۱۳۹۲). مرکزیت معنایی ولایت سیاسی فقیه در اندیشه سیاسی امام خمینی و جایگاه مردم در آن. پژوهش های انقلاب اسلامی، 2(6)، 49-70. http://noo.rs/lEi2O
  • ممدوحی، حسن (۱۳۸۱). ولایت فقیه و نراقی. فقه اهل بیت، 8(29)، 61-78. http://noo.rs/l45cB
  • نراقی، ملا احمد (1375). عوائد الأیام فی بیان قواعد الأحکام. تهران: مؤسسه بوستان کتاب.
  • وبر، ماکس. (۱۳۹۳). اقتصاد و جامعه. ترجمه عباس منوچهری، مهرداد ترابی نژاد و مصطفی عمادزاده، تهران: انتشارات سمت.
  • وبر، ماکس. (۱۳۹۲). روش‌شناسی علوم اجتماعی. ترجمه حسن چاوشیان، تهران: نشر مرکز.
  • وفایی‌فرد، ‌فرهاد و میراحمدی، ‌منصور. (۱۳۹۷). تحلیلی بر ماهیت نظریه ولایت فقیه امام خمینی. سیاست متعالیه، 6(20)، 75-92. https://doi.org/22034/sm.2018.30970

 

- Agnew, J. (2017). The tragedy of the nation-state. Territory, Politics, Governance, 5(4), 347-350. https://doi.org/10.1080/21622671.2017.1357257

-Акаев, С.А. (2022). Intellectual Virtues of Historians of Political Philosophy Leo Strauss’s Approach. Диалог Со Временем, (81), 117-130. https://doi.org/10.21267/aquilo.2022.81.81.008

 

- Bockrath, F. Time, Duration and Change: A Critique of Theories of Pure Movement (pp. 209-260). Springer Nature Switzerland.

10.1007/978-3-031-40590-7

Lévy-Bruhl, L. How Natives Think: (Les Fonctions Mentales Dans Les Sociétés Inférieures). Translated by Lilian A. Clare, Martino Fine Books, 2015.

- Misyurov, N. (2022). Tradition and Rationality. Сибирский Философский Журнал, 20(1), 37-51. https://doi.org/10.25205/2541-7517-2022-20-1-37-51

-Salvatore, A. (2016). The Sociology of Islam: Knowledge, Power, and Civility: Salvatore/Sociology. John Wiley & Sons, Inc.

-Strauss, L. (1988). What is political philosophy? and other studies (University of Chicago Press ed). University of Chicago Press.

-Strauss, L. & Cropsey, J. (eds.). (1987). History of political philosophy (3rd ed). University of Chicago Press.

 

  • تاریخ دریافت 30 شهریور 1403
  • تاریخ بازنگری 22 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 15 آذر 1403