انقلاب پژوهی

انقلاب پژوهی

آینده ثبات سیاسی ایران تحت تأثیر ناآرامی‌های اجتماعی 1401

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه جامعه شناسی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، تهران، ایران.
چکیده
یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های عمومی و حرفه‌ای در خصوص اعتراضات فراگیر پائیز ،1401 آینده این تحولات و کیفیت اثرگذاری آن بر ثبات سیاسی و تغییرات بنیادین سیاسی کشور است. بر این اساس سؤال اصلی مقاله حاضر آن است که آینده نظم سیاسی مستقر در ایران، تحت تأثیر تحولات سیاسی-اجتماعی رخ داده پس از فوت مرحوم مهسا امینی، در افق میان مدت چگونه است؟ برای این منظور با استفاده از مجموعه نظریات موجود در حوزه انقلاب‌های اجتماعی ونیز با عطف توجه به شرایط مکانی و زمانی خاص ایران و تحولات میدانی در ماه‌های پس از بروز ناآرامی‌های اجتماعی، پیشران‌ها (عوامل و زمینه‌های) بروز تحولات حقوقی- سیاسی بنیادین در سه حوزه جامعه، حکومت و شرایط بین‌المللی شناسایی تقسیم شدند. رویکرد این مطالعه آینده‌پژوهی و راهبرد روش‌شناختی آن «پسنگری» بوده و داده‌های آن از طریق مراجعه به خبرگان (جامعه‌شناسی و محققان مطالعات راهبردی) گردآوری شده است. برای اجرای تکنیک پسنگری، یک سناریوی مشخص که متضمن تغییرات اساسی در ساختار و محتوای نظام سیاسی است به‌عنوان وضعیت مورد مطالعه که دارای «بیشترین پیامد و کمترین احتمال» است، در نظر گرفته شده، سپس 43 پیشران مستخرج از نظریه‌های رایج در ادبیات جامعه‌شناسی انقلاب، اعتراضات و جنبش‌های اجتماعی به نظر آنان رسید تا در خصوص اهمیت آنها برای پیش‌بینی تحقق سناریوی مورد نظر، میزان تحقق آن در شرایط کنونی (1401) و احتمال تحقق، ارتقاء و تعمیق آن در افق 1404 اعلام نظر نمایند. نتایج کلی حاکی از آن است که بخش محدودی از پیشران‌ها در آینده به احتمال محقق خواهد شد؛ اما این به معنی عملی شدن سناریوی مورد نظر نیست. به طور مشخص به دلیل انسجام، اراده و توانایی نظام سیاسی (و علیرغم شکل‌گیری تحولات اجتماعی) امکان تحقق سناریو تغییر بنیادین در افق میان مدت وجود ندارد. 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


− اقبالی،علیرضا؛ سایه میری،علی (1400)، «بررسی رابطه نظری بین بیثباتی سیاسی و چرخه تجاری،
سیاسی در یک کشور نفتی»، فصلنامه مطالعات اقتصادی و سیاسی بینالمللی، دوره چهارم، شماره
اول، .392-275
− اصغر پور، حسین و همکاران (1393)، «اثر بیثباتی سیاسی بر رشد اقتصادی ایران»، فصلنامه
پژوهشنامه سیاسی اقتصادی، زمستان، سال ،21 شماره ،68 .175-194
− ایرنا (1398)، «اعتراضات آبان ماه :98 تحلیل صاحبنظران استانها از ناآرامیهای پس از افزایش
قیمت بنزین»، دفتر پژوهش و بررسیهای خبری ایرنا.
− بیات، آصف (1391)، سیاستهای خیابانی، ترجمه سید اسداالله بنوی چاشمی، شیراز: نشر شیراز.
− بل، وندل (1392)، مبانی آیندهپژوهی، ترجمه مصطفی تقوی و محسن محقق، تهران: انتشارات
موسسه آموزش و تحقیقاتی صنایع دفاعی.
− حاجیانی، ابراهیم (1388)، اصول، مبانی و تکنیکهای آیندهپژوهی، تهران: انتشارات دانشگاه
امام صادق (ع).
− حاجیانی، ابراهیم (1398)، اعتراضات و ناآرامیهای دی ماه :1396 تحلیل و برآوردها،
انتشارات پژوهشکده مطالعات.
− خرمشاد، باقر؛ محمدی لرد، عبدالمحمود (1392)، «شروط سیاسی»، پائیز و زمستان.
− دلاوری، ابوالفضل (1378)، بررسی ریشههای خشونت و بیثباتی سیاسی در ایران، رساله دکترا،
دانشگاه تهران.
− روپر، آلن تومان و دیگران (1396)، پیشبینی و مدیریت فناوری، ترجمه غلامرضا توکلی و
همکاران، انتشارات کتاب مهربان
− زرقانی، هادی؛ عظمی، هادی؛ احمدی،راحله (1393)، «بررسی و شناساییمتغیرهایمؤثر بر بیثباتی
نظام سیاسی»، فصلنامه ژئوپلیتیک، پائیز، سال دهم، شماره سوم، .76-94
− ساندرز، دیوید (1373)، الگوهای بیثباتی سیاسی، مترجم و ناشر: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
− طالبان، محمدرضا (1385)، تبیین جامعهشناختیبیثباتی سیاسی (مطالعه بین کشوری)، رساله دکترا،
دانشگاه تربیت مدرس.
− طالبان محمدرضا (1388)، «مکانیسمها و جامعهشناسی (نقش و اهمیت مکانیسمها در تبیین پدیده
های اجتماعی)»، فصلنامه روششناسی علوم انسانی، س 15 ش 61 زمستان.
− عبدالحسینپورفرد، مسعود (1398)، ثبات سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات
پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
− کاسو، حنا؛ کاسنر، رابرت (1396)، آیندهپژوهی و تجزیه تحلیل سناریو، ترجمه محسن رستمی
و همکاران، انتشارات پشتیبان
− گر، تدرابرت (1376)، چرا انسانها شورش میکنند، ترجمه علی مرشدی زاد، تهران: انتشارات
پژوهشکده مطالعات راهبردی.
− محمدی لرد،عبدالمحمود (1393)، آیندهپژوهی ثبات سیاسی ایران، تهران: انتشارات پژوهشکده
مطالعات راهبردی.
− «بیثباتی (تحلیل تجربی بین کشوری)»، دو فصلنامه دانش سیاسی، سال نهم، شماره دوم.

  • تاریخ دریافت 09 مرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 03 مهر 1402
  • تاریخ پذیرش 23 مهر 1402