Revolution Studies

Revolution Studies

The Role of Religious Leadership in Transitioning Society from Structural Decline to Civilizational Flourishing after the Islamic Revolution

Document Type : Original Article

Authors
1 Ph.D. Candidate in Political Science, Baqir al-Olum University, Qom, Iran.
2 Assistant Professor, University of Quranic Sciences and Education, Qom, Iran.
Abstract
Contemporary Iranian history is replete with experiences of structural decline during the Qajar and Pahlavi eras- periods in which the adoption of Western models, political despotism, institutional corruption, and the systematic marginalization of Islam distanced society from its religious identity and the path toward civilizational progress. In response to this trajectory, the Islamic Revolution of 1979, led by Imam Khomeini and sustained through the thought and stewardship of the Supreme Leader (Ayatollah Khamenei), marked a turning point in the reconstruction of legitimacy, independence, and spirituality in Iranian society. The central research question is to explain how Iranian society transitioned from the structural decay of the former regimes to civilizational advancement after the Revolution. Employing a qualitative approach and descriptive-analytical method, this study draws on documentary analysis of historical-political texts, library sources, and the statements of the Revolution's leaders to examine the indicators of decline under the Qajar and Pahlavi dynasties, alongside the intellectual and practical achievements of the Islamic Revolution. The findings reveal that the model of social transformation after the Revolution rests on two pillars: "religious leadership" and "divine ideology." Imam Khomeini, through his theory of Velayat-e Faqih (Guardianship of the Jurist), positioned religion at the core of political authority and replaced hereditary monarchical legitimacy with divine legitimacy. The Supreme Leader has further advanced this direction through the "Second Phase of the Revolution Statement" and the strategy of "Jihad of Clarification," steering the Revolution toward "Islamic civilization-building." Based on an analysis of the documents and statements of both leaders, the study concludes that the Islamic Revolution, by reviving faith, justice, religious democracy, knowledge, and spirituality, has successfully propelled Iranian society from the dependency and stagnation of the Qajar and Pahlavi eras toward civilizational self-confidence and spiritual dynamism.
Keywords
Subjects

ابن خلدون، عبدالرحمن (1379).‌ مقدمه ابن خلدون. ترجمه محمد پروین گنابادی، تهران: نشر علمی و فرهنگی.
-ابن فارس، احمد (١٣٩٠). معجم مقاییس اللغة. مصر: بی‌جا.
-ابن منظور، محمد بن مکرم (1414). لسان العرب. بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر، دار صادر.
-ابوالحسنی، علی (1391). اندیشه سبز، زندگی سرخ زمان و زندگی شیخ فضل‌الله نوری. تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
-ارسطو (۱۳۸۷). سیاست. ترجمه حمید عنایت، تهران: امیرکبیر.
-اشرف، احمد، بنوعزیزی، علی (1387). طبقات اجتماعی دولت و انقلاب در ایران تهران: نیلوفر.
-افلاطون (١٣٨٦). جمهور. ترجمه فؤاد روحانی، تهران: علمی و فرهنگی.
-امام خمینی، روح‌الله (1378). صحیفه امام. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-پیترال، برگر (1380). افول سکولاریزم، دین خیزش گر و سیاست جهانی. ترجمه افشار امیری، تهران: پنگان.
-ترکمان، محمد (1362). رسائل اعلامیه‌ها، مکتوبات...؛ و روزنامه شیخ فضل‌الله نوری، تهران: رسا.
- توینبی، آرنولد (۱۳۵3). تمدن در بوته آزمایش، ترجمه ابوطالب صارمی، تهران: امیرکبیر.
- توینبی، آرنولد، (١٣٧٦). تاریخ تمدن. ترجمه محمدحسین آریا، تهران: امیرکبیر.
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (1/3/1369). بیانات در دیدار اعضای ستاد برگزاری مراسم اولین سالگرد ارتحال امام خمینی.
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (14/03/1383). بیانات در مراسم پانزدهمین سالگرد رحلت امام خمینی.
- دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای (۱۹/۱۱/۱۳۹۶). بیانات در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی ارتش.
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (4/4/1400). بیانات پس از دریافت نوبت اول واکسن ایرانی کرونا.
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (29/9/1401). بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با خانواده شهدای شاه‌چراغ.https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51528
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (26/1/1379). بیانات در خطبه‌های نماز جمعه تهران.
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (24/12/1396). بیانات در دیدار رئیس و اعضای مجلس خبرگان https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=39229
-دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (19/11/1396). بیانات در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی.
-دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (14/11/1390). خطبه‌های نماز جمعه تهران + ترجمه خطبه عربی.
-دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (5/9/1382). بیانات در دیدار کارگزاران نظام.
- دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای (29/11/1396). بیانات در دیدار مردم آذربایجان شرقی.
- دورکیم، امیل (١٣٦٣). درباره تقسیم کار اجتماعی، ترجمه باقر پرهام، بابل: کتاب‌سرای بابل.
- دهخدا، علی‌اکبر (۱۳۸۷). لغتنامه دهخدا. تهران: مؤسسه لغتنامه دهخدا.
- روزنامه رستاخیز (۱۲/۱۱/۱۳۵۶)، شماره 658.
- رضایی، امیر مسعود (1391). ایران در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار. تهران: پیمان.
- رفیع پور، فرامرز (۱۳۸۰). توسعه و تضاد. تهران: شرکت سهامی انتشار.
- زبیدی، محب‌الدین محمد مرتضی (۱۴۱۴). تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت: دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
- سعادت، میترا (1395). موانع پیشرفت جامعه عصر قاجار از دید سفرنامه‌های رجال عصر قاجار. جندی‌شاپور، 2 (8)،1 - 12. https://www.ensani.ir/fa/article/379500
- سلطانی، مصطفی، فرمانیان، مهدی و روحی، نبی اله (1398). بنیان‌های فکری تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری. مطالعات راهبردی ناجا، 4(14)، 5-29. https://sid.ir/paper/270256/fa
- سیاح، احمد (بی‌تا). فرهنگ بزرگ جامع نوین، تهران: اسلام.
- سیاهپوش، امیر، شفیعی‌فر، محمد و راجی، محمدحسین (1401). انقلاب اسلامی، زمینه‌ها، دستاوردها و آسیب‌ها. قم: معارف.
- شیرودی، مرتضی (1399). قدرت نرم، ‌تمدن نوین اسلامی و بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی. علم و تمدن در اسلام، 2(5)، 114 -132. http://noo.rs/hWi8Z
- صدر، سید محمدباقر (١٣٦٩). انسان مسئول و تاریخ‌ساز از دیدگاه قرآن. تهران: بنیاد قرآن.
- طباطبایی، محمدحسین (١٣٧٤). تفسیر المیزان. ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
- طوسی، نصیرالدین (1373). اخلاق انصاری، تهران: دانشگاه تهران.
- عَلَم، اسدالله (1381). یادداشت‌های علم. تهران: مازیار.
- عیوضی، محمدرحیم (۱۳۸۰). طبقات اجتماعی و رژیم شاه. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- غنی، سیروس (1401). ایران برآمدن رضاخان. تهران: نیلوفر.
- فارابی، ابونصر (۱۹۹۶). آراء اهل المدینة الفاضلة، بیروت: دارالمشرق.
- فتحی شقاقی (1391). شیعه و سنی غوغای ساختگی. ترجمه سید هادی خسروشاهی، تهران: مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
- فشاهی، محمدرضا (1360). تکوین سرمایه‌داری در ایران. تهران: گوتنبرگ.
- فیومی، احمد بن محمد (1414). مصباح المنیر. قم: مؤسسه دارالهجرة.
- قاضی مرادی، حسن (1402). استبداد در ایران. تهران: نشر اختران.
- قانع، احمدعلی (1379). علل انحطاط تمدن‌ها از دیدگاه قرآن کریم. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
- مجله زن روز (۱۷ /10/ ۱۳۵۶)، شماره 535.
- مسعودی، حمید (1387). سایه استعمار و استبداد بر فرهنگ ایران عصر پهلوی. زمانه، (75 و 76)، 60 - 67. http://noo.rs/sBPi9
- مصباح یزدی، محمدتقی (۱۳۸۰). جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن. تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
- مطهری، مرتضی (1386). مجموعه آثار (فقه و حقوق). قم: صدرا.
- مصطفوی، حسن (١٣٦٠). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
- معاصر، حسن (1347). تاریخ استقرار مشروطیت در ایران، تهران: ابن‌سینا.
- ملکوتیان، مصطفی (1389). ایدئولوژی و رهبری و تأثیر آن بر پیروزی سریع، ثبات پایدار و بازتاب جهانی انقلاب اسلامی ایران. سیاست، 40 (2)، 287-305.
- ناظم‌الاسلام کرمانی، محمد (1395). تاریخ بیداری ایرانیان. به کوشش علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، تهران: پر.
- نامدار، مظفر (1387). فراسوی بیداری ایرانی – اسلامی، پانزده خرداد، (17)، 17 - 53. http://noo.rs/OGkDw
-نظری، علی‌اشرف (1386). ناسیونالیسم و هویت ایرانی، مطالعه موردی دوره پهلوی اول. پژوهش حقوق عمومی، 9 (22)،141-173. https://qjpl.atu.ac.ir/article_2733.html
- نوروزی، محمدجواد‌ (1400). بیانیه‌ گام دوم انقلاب. تهران: سمت.
- نوری، میرزا حسین (١٤٠٨). مستدرک الوسائل. قم: مؤسسه آل البیت.(ع)
- ویل دورانت (بی‌تا). تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام، تهران: علمی و فرهنگی.
 
 
Volume 4, Issue 7
June 2026
Pages 165-190

  • Receive Date 04 November 2025
  • Revise Date 23 November 2025
  • Accept Date 06 December 2025