Revolution Studies

Revolution Studies

The Restlessness of Reformist Discourse and Its Social Depletion: An Analysis of Failures and the Future of a Type of Political Activism

Document Type : Original Article

Authors
1 Assistant Professor, Department of Political Thought in Islam, Research Institute of Imam Khomeini and Islamic Revolution, Tehran, Iran.
2 Independent Researcher, Research Institute of Imam Khomeini and Islamic Revolution, Tehran, Iran.
Abstract
Reformism is one of the most significant and influential forms of political activism in the post-revolutionary era of Iran. For about two decades, it managed to become the most effective force in the political field of the Islamic Republic by leveraging its social and socio-cultural capital. However, since the mid-2010s, the discursive capacity and mobilizing potential of this discourse have drastically declined, making its transformations the focal point of this research. Drawing on several analytical components of Laclau and Mouffe's discourse theory, this article seeks to examine the internal reasons for the restlessness and discursive instability of reformism. Based on this theoretical and methodological framework, it is argued that the discursive restlessness of reformism mainly stems from theoretical weaknesses and inadequacies, as well as the lack of sustained and evolving theoretical production over time. Furthermore, utilizing these findings, the study attempts to outline the future prospects of this discourse and present foreseeable scenarios, taking into account generational shifts, gender dynamics, environmental challenges, and developments in the international system.
Keywords
Subjects

- آقاجری، مرتضی، جلال پور، شیوا، اکبرزاده، فریدون و یوسفی، بهرام. (1401). بررسی مفهوم جامعه مدنی در منظومه فکری دولت اصلاحات (1376-1384) بر اساس نظریه موریس باربیه. رهیافت انقلاب اسلامی، 16(59)، 295-316. https://sid.ir/paper/1033944/fa
- اخوان کاظمی، بهرام (1388). آسیب‌شناسی گفتمان اصلاح‌طلبی. زمانه، (81)، 63-71. http://noo.rs/Wd6fI
- اخوان کاظمی، بهرام (1391). نقد و تحلیلی بر علل ظهور و افول گفتمان اصلاح‌طلبی (1384-1376) با تأکید بر دیدگاه مقام معظم رهبری. رهیافت انقلاب اسلامی، 6 (21)، 3-26. http://noo.rs/Zrgu5
- امیری، جهاندار (1386). اصلاح‌طلبان تجدیدنظر طلب و پدرخوانده‌ها. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- انصاری، منصور (مترجم) (1378). تأملاتی درباره اسلام در اندیشه مدرن. ترجمه فصل ششم کتاب Traditional Islam in the Modern World, Kegan Paul International، سید حسین نصر، پژوهشنامه متین، 1 (2)، 239-256.
 20.1001.1.24236462.1378.2.2.12.7 https://dor.isc.ac/dor/  
- انصاری، منصور (1402). تخیل، یوتوپیا و فلسفه سیاسی. جامعه پژوهی فرهنگی، 14 (1)، 163-185.
- بشیریه، حسین (1382). دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران دوره جمهوری اسلامی. تهران: نگاه معاصر.
- بهرامی چگنی، یاسر (1404). مطالعه هویت اصلاح‌طلبی از نظر گروه‌های خارج از گفتمان‌های سیاسی رسمی کشور. پژوهش ملل، (109)،83- 113. https://rnmagz.com/article/863
- پورزکی، گیتی (1399). مردم‌سالاری دینی: مدلول در حال رخداد. تهران: پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
- پورفرد، مسعود (1388). مردم‌سالاری دینی. تهران: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
- تاجیک، محمدرضا (1398) مصاحبه با پایگاه خبری انصاف نیوز با عنوان اصلاح‌طلبی موجود دیگر جواب نمی‌دهد. https://ensafnews.ir/181189
- جمشیدی، مهدی (1393). تاریخ تحلیلی- انتقادی جریان اصلاحات. پانزده خرداد،11 (40)، 65-106. https://iranemoaser.ir
- حائری یزدی، مهدی (1995). حکمت و حکومت. لندن: شادی.
- حسین زاده، سید محمدعلی (1383). نظریه گفتمان و تحلیل سیاسی. علوم سیاسی، 7 (28)، 181- 212.
- حجاریان، سعید (1377). جامعه مدنی و ایران امروز. تهران: نقش و نگار.
- حجاریان، سعید (1399). گفتگو با پایگاه خبری تحلیلی دیده بان ایران. کد خبر:85019. https://www.didbaniran.ir
- خاتمی، سید محمد (1380). مردم‌سالاری. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
- خاتمی، سید محمد (1379). توسعه سیاسی، توسعه اقتصادی و امنیت. تهران: طرح نو.
- خاتمی، سید محمد (26/3/1393).  ما نباید دیگر به قدرت بازگردیم. فرارو، کد خبر: ۱۹۴۴۶۸.https://fararu.com/fa/news/194468
- خاتمی، سید محمد (1376). سخنرانی افتتاحیه کنفرانس اسلامی. مطالعات معرفتی در دانشگاه اسلامی، 1 (3)، 16-12.
- خادمی، محمود (1395). اصلاح‌طلبی؛ مانع جدی توسعه و رادیکالیزه شدن جنبش اعتراضی. زمانه.https://www.tribunezamaneh.com/archives/99954
- خلجی، عباس (1388). بنیاد نظری فروپاشی اجماع در گفتمان اصلاح‌طلبی. سیاست، 29 (1)، 91-113.
- درخشه، جلال و خزعلی، جواد (1399). نسبت حلقه کیان با جریان روشنفکری دینی. جامعه‌شناسی سیاسی ایران، 3 (4)، 83-114.
- سلطانی، سید علی‌اصغر (1383). قدرت، گفتمان و زبان. تهران: نی.
- سلطانی، علی‌اصغر (1394). قدرت، گفتمان و زبان: سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران. تهران: نی.
- فاضلی، نعمت‌الله (1403). روایتی خودم مردم نگارانه از زندگی روزمره ایرانی. تهران: همرخ.
- کدیور، محسن (1378). حکومت ولایی. تهران: نی.
- گروه تحقیق مؤسسه فرهنگی هنری قدر ولایت (1402). کارنامه سید محمد خاتمی: بررسی و نقد دیدگاه‌ها، مواضع و عملکرد. تهران: مؤسسه فرهنگی هنری قدر ولایت.
- مقصودی، مجتبی و راهبر، اهورا (1394). نگرش انتقادی از درون به اصلاح‌طلبی در جمهوری اسلامی ایران، درس‌هایی برای مصالحه. علوم سیاسی، 1 (11)، 213-238. https://www.ipsajournal.ir/?_action=article&kw=2155&_kw=critical+view&lang=en&lang=fa
- مکرمی پور، محمدباقر، دشتی، فرزانه و میرزایی، بیژن (1401). بررسی گفتمان دولت‌های پس از انقلاب اسلامی ایران (1392-1357). دانش‌نامه علوم سیاسی، 3 (7)، 29-50. https://epols.ir/dp-71-1157
- موسویان، ابوالفضل (1395). مبانی دینی مردم‌سالاری دینی. قم: دانشگاه مفید.
- موف، شانتال (1402). درباره امر سیاسی. ترجمه منصور انصاری، تهران: نگاه.
- میر احمدی، منصور (1388). نظریه مردم‌سالاری دینی. تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
- نادری قمی، محمدمهدی (1382). نگاهی گذار به نظریه ولایت‌فقیه، آیت‌الله محمدتقی مصباح یزدی. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- نادری قمی، محمدمهدی (1383). در پرتو ولایت. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
- نیلی، مسعود (1390). اقتصاد ایران: چالش‌ها و راهکارها. تهران: نی.
Laclau, E. (1990). New Reflections on the Revolution of Our Time. London: Verso.-
-Laclau, E. (1996). Emancipation(s). London: Verso.
-Laclau, E. & Mouffe, C. (1985). Hegemony and Socialist Strategy: Towards a Radical Democratic Politics. London: Verso.
Mouffe, C. (2000). The Democratic Paradox. London: Verso.-
-Khaleghi Damghani, A (2008). Reform Era in Iranian Politics. Intl. J.Humanities, 15(1), 33-54.
-Tibi, B. (2008). Islamist parties and democracy: Why they can’t be democratic. Journal of Democracy, 19(3), 43–48.
Volume 4, Issue 7
June 2026
Pages 1-26

  • Receive Date 30 November 2025
  • Revise Date 14 December 2025
  • Accept Date 17 December 2025