پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621A Review of the Stages of Revolutionary Movements in a Hybrid Approachمروری بر مراحل جنبش‌های انقلابی در رویکردی ترکیبی13022275610.22034/fademo.2025.522232.1106FAمحمدباقرخرمشاداستاد گروه علوم سیاسی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.0000-0003-0383-4708ایمانحسین قزل ایاقدکترای علوم سیاسی (گرایش مسائل ایران)، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.Journal Article20250509Due to the complexity of the phenomenon of revolution, it is rare to find a theory that can explain all its aspects. The why of revolution is mainly expressed in the form of theories and the how of it is expressed in the form of models. In most works that refer to the stages of revolutions, these stages are either not fully outlined, or the element of complexity of revolutions, including the role of actors, has been less considered, or there is no systematic relationship between the stages. This research seeks to extract a systematic model of how revolutions are formed by reviewing and analyzing different theories of revolution. In this research, the structure-agency approach and the meta-synthesis method have been used to explain the subject. The main question is: what model of the stages of revolution can be achieved by looking at different theories of revolution in a combined way? The research findings show that five stages can be envisioned for the revolutionary movement, in which five levels of activism will be visible in each stage, including the general public, activists (revolutionary leaders, revolutionary agents, and revolutionary activists), and the political structure.به دلیل پیچیده بودن پدیدۀ انقلاب، کمتر نظریه‌ای را میتوان سراغ گرفت که توانایی تبیین همۀ وجوه آن را داشته باشد. عمدتاً چرایی انقلاب در قالب نظریات و چگونگی آن در قالب الگوها بیان می‌شود. در اغلب آثاری که به مراحل انقلاب‌ها اشاره دارند یا این مراحل چندان کامل ترسیم نشده و یا عنصر پیچیدگی انقلاب‌ها و از جمله نقش کنشگران، کمتر مورد توجه بوده و یا رابطۀ نظام‌مند بین مراحل برقرار نبوده است. این پژوهش درصدد است از طریق بازخوانی و واکاوی نظریه‌های مختلف انقلاب، الگویی نظام‌مند از چگونگی شکل‌گیری انقلاب استخراج نماید. در این پژوهش به منظور تبیین موضوع، از رویکرد ساختار ـ کارگزار و روش فراترکیب استفاده شده است. سؤال اصلی این است که با نگاه ترکیبی بین نظریه‌های مختلف انقلاب، به چه الگویی از مراحل انقلاب میتوان دست یافت؟ یافتۀ پژوهش نشان می‌دهد میتوان برای جنبش انقلابی، پنج مرحله متصور شد که در هر مرحله، پنج سطح از کنشگری شامل عموم مردم، کنشگران (رهبران انقلابی، کارگزاران انقلابی و کنشگران انقلابی) و ساختار سیاسی، قابل مشاهده خواهد بود.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_222756_639c1e98b891fb3a26d562b86f895dba.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621Typology and Pattern Transformation of Mass Protests in Iran after the Revolution (1979-2022)گونه‌شناسی و دگرگونی الگوهای اعتراضهای جمعی در ایران پس از انقلاب (1401-1357)316022513010.22034/fademo.2025.518753.1112FAابوالفضلدلاوریدانشیار علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایرانمحمدابراهیماسراریدانشجوی دکتری علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.Journal Article20250404Iran has been the scene of numerous mass protests in various fields since the first days after the fall of the Pahlavi regime in 1979. This research, using a historical method and using existing documents and longitudinal data analysis, sought to answer the question of what characteristics the process of changes in patterns of mass protests had and what prospects it represents in the future. The research findings showed that the most important of these protests in the early years of the revolution had ideological and political-ideological aspects; In the early 1990s, under the influence of reduced government support for the lower classes, it acquired subsistence aspects; between 1999 and 2009, it became apparent that political restrictions within the framework of the established system were being lifted. Since 2009, mass protests have become more intense, and continuous. Furthermore, regardless of their initial motivations and issues, these protests have quickly become political and radical, making the entire political system the target of their attacks. Protesters in these protests are less committed to a specific ideology and have little desire, and certainly little opportunity, to organize and build leadership.although the severe suppression of these protests has not prevented their repetition and continuation, it has prevented them from coalescing and becoming larger. Taken together, these characteristics have, on the one hand, prevented the concentration of power and their direct influence, but, have placed the system under severe pressure and, in each of its waves, have reduced its legitimacy and social base.در سالهای پس از انقلاب، اعتراضهای جمعی بی‌شماری در ایران رخ داده است. سؤال این است که الگوهای اعتراضهای جمعی در ایران چه تغییراتی یافته و چشمانداز آینده آن چیست؟ در این مقاله با روش تاریخی و تحلیل طولی داده‌ها، نشان داده شد که اغلب اعتراضهای جمعی در سالهای اولیه انقلاب سویه‌های سیاسی- ایدئولوژیک داشت؛ در اوایل دهۀ هفتاد تحت تأثیر کاهش حمایتهای دولتی از طبقات پایین، جنبههای معیشتی یافت؛ در فاصله سالهای 1378 تا 1388 معطوف به رفع محدودیت‌های سیاسی شد؛ از 1388 به این‌سو، با ضرباهنگ تندتر و گستره وسیعتر کلیت نظام سیاسی را هدف قرار داد. اعتراضهای سالهای اخیر کمتر ایدئولوژیک و فاقد تشکیلات و رهبری خاصی است. سرکوب شدید اعتراض‌ها در سالهای اخیر هرچند مانع تکرار آنها نشده است؛ اما از به هم پیوستن آنها جلوگیری کرده است. این ویژگیها مانع قدرتمندی و تأثیر مستقیم اعتراض‌ها شده؛ اما نظام مستقر را تحت‌فشار شدیدی قرار داده و در هر یک از موجهای خود، از مشروعیت و پایگاه اجتماعی آن کاسته است. با توجه به بحرانها و نارساییهای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی موجود و انباشت نارضایتیها، زمینهها و محرکهای اعتراضهای جمعی همچنان بالاست و درصورتی‌که تغییرات سریع و عمیقی در رویکردها و سیاستهای داخلی و خارجی رخ ندهد خیزش موجهای بزرگ‌تر و شدیدتر اعتراضهای جمعی در پیش خواهد بود.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_225130_ef1b8fb54a6c6f27773c3a2f495825ed.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621The collapse of the Syrian Political System in Light of the Fourth Generation of Revolutionary Theoryسقوط نظام سیاسی سوریه در پرتو نسل چهارم نظریه انقلاب618222014910.22034/fademo.2025.514169.1093FAمهدیزیبائیدانشیار روابط بین الملل گروه علوم سیاسی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)0000-0001-5600-8552شهلانجفیدانشجوی دکترای علوم سیاسی، گروه علوم سیاسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی، دانشکده علوم اجتماعی، قزوین، ایران0000-0003-2398-6434Journal Article20250327The beginning state crisis in Syria was the domino effect of events in the Arab world in 2010, which were influenced by the weakness states in their historical context. in Syria, due to the formation terrorist groups and the entry of regional and transregional actors into it, the people`s protests in the country, which had begun under the influence of the external environment (inspired by the regime change in Tunisia and Egypt,), gained wider international dimensions. Thus, when the domino effect of Arab unrest led to people`s protests in Syria, it was influenced by and linked to the international factor through the activism of external actors. The object of this paper is to address the internal and external levels of events in Syria since the beginning of the unrest in 2010, in order to answer the question of whether the fall of the Syrian government in 2024 should be considered a revolution or an overthrow? Conclusion, since all internal events of states such as social changes, movements and revolutions are always a subordinate of the international environment, the beginning of the Syrian transformations since 2011 was influenced by transborder events that first began in Tunisia but were subsequently influenced by international actors. This transformations after a fifteen-year cease, progressed towards revolution. The method of this Research is based on a qualitative and analytical, due to its use of the fourth generation of revolutionary theories in light of the connection between domestic and international levels.نقطه آغاز بحران حکومت در سوریه، دومینوی رویدادهای اواخر سال 2010 در جهان عرب بود که متاثر از ضعف/ ورشکستگی دولتها در بستر تاریخی‌شان رقم خورد. در میان این دولت‌های جهان عرب، در سوریه به دلیل شکل‌گیری گروه‌های افراطی تروریستی و ورود بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به آن، اعتراضات مردمی این کشور که متاثر از فضای بیرونی (با الهام از تغییر رژیم در تونس و مصر، مردم سوریه خواستار تغییر در سرزمین خود شدند) آغاز شده بود، ابعاد بین-المللی گستردهتری یافت. بدین ترتیب، زمانی که دومینوی ناآرامی‌های عربی منجر به اعتراضات مردمی سوریه گردید، با کنشگری بازیگران بیرونی، تحت تاثیر عامل بین‌الملل و در پیوند با آن قرار گرفت. در این راستا، هدف پژوهش حاضر پرداختن به سطوح داخلی و خارجی رویدادهای سوریه از شروع ناآرامی‌ها در سال 2010، جهت پاسخ به این پرسش است که سقوط حکومت سوریه در سال 2024 را باید انقلاب یا براندازی دانست؟ بر اساس نتایج پژوهش حاضر، از آنجایی که تمامی وقایع درونی دولتها نظیر تحولات اجتماعی، جنبش‌ها و انقلاب‌ها همواره تابعی از محیط بین‌الملل هستند، شروع تحولات سوریه از سال 2011 متاثر از رویدادهای فرامرزی بود که ابتدا در تونس آغاز شد اما در ادامه تحت تاثیر بازیگران بین‌المللی قرار گرفت. تحولات مذکور، بعد از وقفه‌ای پانزده ساله، به سمت انقلاب پیش رفت. پژوهش حاضر به دلیل بهره-گیری از نسل چهارم نظریه‌های انقلاب در پرتو اتصال سطوح داخلی-بین‌المللی و مبتنی بر روش کیفی و تحلیلی است.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_220149_dc1cc41cf1851d237942e31b5614ad45.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621The Role of Agents of the Pahlavi Regime in its Overthrowنقش کارگزاران رژیم پهلوی در سرنگونی آن8310622289710.22034/fademo.2025.521095.1104FAحسنرحیمی (روشن)دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.امیرعظیمی دولت آبادیاستادیار گروه جامعه‌شناسی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.Journal Article20250504This article examines the role of the Pahlavi regime's agents in the overthrow of this regime in 1979 and the impact of the Shah's speech on them. The Shah's televised speech on November 4, 1978, particularly the phrase "I heard the voice of your revolution,"s. According to the self-fulfilling prophecy theory, these beliefs and predictions led to behaviors among regime officials that ultimately helped strengthen the revolution and bring down the regim. This article examines the impact of the departure of elites and capital, the weakening of the morale of forces loyal to the regime, and the decline in international support. The results of the research, using documentary methods and logical and rational reasoning, show that economic waste and corruption, as well as wrong policies, led society to revolution, and the Shah's speech and her acceptance of mistakes accelerated the fall of the government, and in the eyes of the Pahlavi regime's agents, it was also considered a sign of the regime's weakness and failure. These attitudes led to behaviors such as fleeing the country and decreasing loyalty to the regime, which clearly contributed to the revolutionary process. Finally, the agents’ predictions about the possibility of the regime’s collapse indirectly led to its realization, adding to the chaos and instability in the country. it can be said that the agents’ behaviors and predictions, through their beliefs, led to the formation and reinforcement of behaviors that ultimately contributed to its collapse.پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش کارگزاران رژیم پهلوی در فرایند سقوط آن، به این پرسش محوری پاسخ می‌دهد که چگونه پیش‌بینی سقوط رژیم از سوی این کارگزاران، به تحقق پیروزی انقلاب اسلامی ایران کمک کرد. تمرکز ویژه پژوهش بر تحلیل تأثیر نطق محمدرضا پهلوی در آبان ۱۳۵۷ است که با عبارت کلیدی «صدای انقلاب شما را شنیدم»، نه‌تنها ضعف رژیم در کنترل اعتراض‌ها را عیان ساخت، بلکه واکنش‌هایی در میان کارگزاران حکومت برانگیخت که به تشدید بی‌ثباتی و فروپاشی آن انجامید. بر اساس چهارچوب نظری «پیشگویی خودتحقق‌بخش»، یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که باور فزاینده مقامات به شکست قریب‌الوقوع رژیم، موجب بروز رفتارهایی همچون فرار از کشور، خروج سرمایه‌ها، اطرافیان و کاهش وفاداری شد که این عوامل به‌نوبه‌خود شتاب‌دهنده روند انقلاب گردید. روش تحقیق مبتنی بر تحلیل اسنادی و استدلال منطقی حاکی از آن است که علاوه بر سیاست‌ها و سیاست‌گذاری‌های نادرست، نطق آبان ۱۳۵۷ شاه و پذیرش اشتباهات از سوی او، در نظرکارگزاران رژیم به عنوان نشانه‌ای قطعی از ضعف رژیم تفسیر شده است. نتایج پژوهش تأکید می‌کند که پیش‌بینی‌های این کارگزاران دربارۀ سقوط رژیم، از طریق ایجاد چرخه‌ای از رفتارها، به‌صورت غیرمستقیم به محقق‌شدن همان پیش‌بینی‌ها انجامید. به‌عبارت دیگر، انتظار جمعی از فروپاشی، کنش‌های کارگزاران را به سمتی سوق داد که خود زمینه‌ساز تحقق آن شد.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_222897_259336236d0704013a59ae29dc6cf900.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250622From Cultural Revolution to Algorithmic Revolution: The Transformation of Revolutionary Discourse in the Age of Artificial Intelligenceاز انقلاب فرهنگی تا انقلاب الگوریتمی: تحول گفتمان انقلابی در عصر هوش مصنوعی10713122341510.22034/fademo.2025.524042.1109FAعلی اشرفنظریدانشیار علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایرانپرهامپوررمضانپژوهشگر گروه کشمکش و همکاری در خاورمیانه،مرکز پژوهش های علمی و مطالعات استراتژیک خاورمیانه، تهران، ایران0000-0001-7375-0054Journal Article20250522The Islamic Revolution of Iran holds significant importance as a contextual environment for the political sphere, emerging within the framework of traditional or modernist discourses of the past four decades. With the advent of new artificial intelligence technologies, we are now witnessing the emergence of new structures and constructs within the Iranian public consciousness. In light of these developments, the central research question of this study can be formulated as follows: How might these transformations influence the future of the Islamic Revolution’s discourse? Specifically, do these technologies contribute to the reproduction of existing mental constructs, or do they provide a platform for the formation of new ones? It is worth noting that the authors, employing a qualitative research methodology, seek to test the hypothesis that artificial intelligence can function both as a tool for consolidating and reinforcing the discourse of the Islamic Revolution, and as a catalyst for the emergence of new mental constructs that differ fundamentally from previous interpretations. However, in the absence of precise strategies and coherent ethical frameworks, there exists a tangible risk of discourse deviation, conceptual superficiality, and even the creation of identity dualities. Ultimately, the future of the Islamic Revolution in the age of artificial intelligence will depend on the cultural wisdom and strategic intelligence with which this technology is harnessed.انقلاب اسلامی ایران به‌عنوان محیطی زمینه‌ساز امر سیاسی در بستر گفتمان‌های سنتی و تجددگرای چهار دهه پیش، از اهمیت فراوانی برخوردار است. ازسوی‌دیگر، ظهور فناوری‌های نوینی مانند هوش مصنوعی توانسته است ساخت‌ها و برساخت‌های جدیدی را در ادراک اجتماعی ایرانیان ایجاد کند. با توجه به این مسائل، پرسش اصلی پژوهش این است: چگونه این تحولات می‌توانند آیندۀ گفتمان انقلاب اسلامی را تحت تأثیر قرار دهند؟ آیا این فناوری‌ها صرفاً در جهت بازتولید ساخت‌های ذهنی موجود عمل می‌کنند یا بستری برای شکل‌گیری برساخت‌های ذهنی جدید فراهم می‌آورند؟ این پژوهش در راستای تحلیل فرصت‌ها و تهدیدهای ناشی از کاربرد هوش مصنوعی در شکل‌دهی به ذهنیت اجتماعی ایرانیان نسبت به انقلاب اسلامی انجام شده است. نگارندگان با بهره‌گیری از روش پژوهش کیفی، فرضیه‌ای را مورد آزمون قرار داده‌اند که هوش مصنوعی می‌تواند هم به‌عنوان ابزاری برای تثبیت و تقویت گفتمان انقلاب اسلامی به کار گرفته شود و هم زمینه‌ساز شکل‌گیری برساخت‌های ذهنی نوینی باشد که ازنظر محتوایی با قرائت‌های پیشین تفاوت ماهوی دارند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی در حوزه‌هایی مانند تولید محتوای شخصی‌سازی‌شده، تحلیل داده‌های فرهنگی و مدیریت افکار عمومی، ظرفیت به‌روزرسانی گفتمان انقلاب اسلامی و تطبیق آن با زبان و ذهنیت نسل جدید را دارد. بااین‌حال، در صورت نبود راهبردهای دقیق و چهارچوب‌های اخلاقی منطقی، خطراتی همچون انحراف گفتمان، سطحی‌سازی مفاهیم و ایجاد دوگانگی‌های هویتی نیز محتمل است؛ بنابراین آیندۀ گفتمان انقلاب اسلامی در عصر هوش مصنوعی، وابسته به حکمت و هوشمندی فرهنگی در بهره‌برداری از این فناوری است.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_223415_853e15ee094f2933a1f8fb564d1afb3a.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621Grounds of the Development of the Theological Approach in the Historiography of the Islamic Revolutionزمینه‌های شکل‌گیری رویکرد الهیاتی در تاریخنگاری انقلاب اسلامی13315322455810.22034/fademo.2025.519132.1101FAحمیدبصیرتمنشاستادیار تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.میناآونجدکترای تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران.Journal Article20250414Many historians in the field of historiography do not seek to separate history and theology, and their narratives are mixed with theological propositions. Theological historiography has a long history, but it developed in a broader dimension after the Islamic Revolution. The issue of how historiography with a theological approach developed after the Islamic Revolution is the subject of the present article. In this article, we attempted to answer the question: What contexts led to the development of the theological approach in the historiography of the Islamic Revolution? One of the most important areas that led to the strengthening of this approach as a form of rationality and thoughtfulness can be found in the teachings and slogans of Shiite ideology. Religious scholars considered their powerful presence in the political arena as a divine duty and obligation; therefore, they did not leave the stage for power. These Shiite principles also permeated historiography and influenced the worldview of historians. With the advent of the Islamic Revolution as a religious revolution and influenced by the Shiite religion, many social, political, and cultural aspects of society became religious. Islamists attempted to redefine knowledge such as history on a religious and theological basis. The leader and ideologists of the revolution viewed history based on religious and theological foundations. The roots of these emphases can be found in the challenges and intellectual interactions between theological rationality and modern rationality.در حوزۀ تاریخنگاری انقلاب اسلامی، آثار بسیاری نگاشته شده‌اند که انقلاب را از زاویۀ کلام و الهیات تحلیل کرده‌اند. تاریخنگاری الهیات محور پیشینهای طولانی دارد؛ اما پس از انقلاب در ابعاد گستردهتری رشد یافت. این موضوع که تاریخنگاری با رویکرد کلامی چگونه بعد از انقلاب توسعه یافت مسئلۀ نوشتار حاضر است. در این مقاله تلاش کردیم به این سؤال پاسخ دهیم که چه زمینههایی موجب توسعه رویکرد الهیاتی در تاریخنگاری انقلاب اسلامی شد؟ یکی از مهمترین زمینههایی که منجر به تقویت این رویکرد به‌مثابه نوعی عقلانیت و اندیشهورزی شد را میتوان در آموزهها و شعارهای ایدئولوژی تشیع یافت. مبانی شیعی در تاریخنگاری نیز رسوخ کرد و جهان‌بینی تاریخورزان را تحت تأثیر خود قرار داد. با وقوع انقلاب اسلامی به‌عنوان یک انقلاب دینی و متأثر از مذهب تشیع، ابعاد مختلف جامعه رنگ و بوی دینی به خود گرفت. اسلامگرایان تلاش کردند دانشهایی همچون دانش تاریخ را با توجه به مبانی الهیاتی بازتعریف کنند. رهبر و ایدئولوگهای انقلاب بر اساس مبانی دینی و الهیاتی به تاریخ نظر میکرد. ریشۀ این تأکیدها را میتوان در چالش‌ها و تعاملات فکری میان عقلانیت تئولوژیک و عقلانیت مدرن جستجو کرد. درحالی‌که اندیشمندان متأثر از عقلانیت مدرن به دنبال ارائه فهمی انسانی و مادی از رخدادهای تاریخی بودند، اندیشمندان متأثر از عقلانیت تئولوژیک فهمی الهیاتی از رخداد انقلاب ارائه میدادند؛ موضوعی که به تاریخنگاری نیز وارد شد و تاریخنگاری الهیاتی را پیرامون رخداد انقلاب اسلامی ایجاد کرد.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_224558_91e05b445571966350da98dbec483075.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621From the "Constitutional" Government to the Rule of "Exception" in the Iranian Constitutional Revolutionاز دولت «مشروطه» تا حاکمیت «استثناء» در انقلاب مشروطه‌ی ایرانی15519122513210.22034/fademo.2025.520138.1103FAعلیرضاصحراییدکتری علوم سیاسی، گرایش مسائل ایران، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.0000-0003-1330-0646Journal Article20250418With the Constitutional Revolution and the drafting of the Constitutional Constitution, it was expected that the government and governance in Iran would become “constitutional.” However, the fundamental problem of contemporary Iranian politics, namely constitutionalization, remained unresolved and led to exception and suspension, which resulted in nothing but “enlightened tyranny.” Democratic mechanisms were marginalized and “suspended” with the rise of the “state of exception.” The possibility or refusal of constitutionalization in contemporary Iranian history is a fundamental question. The author uses the conceptual system of “state of exception” to analyze the problem of “suspension of constitutionalism” in contemporary Iranian history to answer the question of which ideological, institutional, and eventual components caused the suspension of the Constitutional Revolution and the dominance of the state of exception in contemporary Iran. By applying the historical explanation method, the research hypothesis was examined and found that the Iranian Constitutional Revolution fell into the trap of exception and was suspended due to: 1. The lack of ideological and cultural backgrounds in Iranian society; 2. The accumulation of crisis-causing events that suspended constitutionalism, both domestic and foreign; and 3. The lack of readiness of institutional platforms.انقلاب مشروطۀ ایران (۱۲۸۵ ش./۱۹۰۶ م.) به‌عنوان نقطه عطفی در تاریخ معاصر ایران شناخته می‌شود که با هدف استقرار حکومت قانون و محدود کردن قدرت مطلقه پادشاهان قاجار به وقوع پیوست. تدوین قانون اساسی مشروطه و تشکیل مجلس شورای ملی، نویدبخش تحولی اساسی در ساختار سیاسی ایران بود که بر اساس آن انتظار می‌رفت نظام سیاسی کشور به یک نظام «کنستیتوسیونل» تبدیل شود. بااین‌حال، به‌رغم دستاوردهای ظاهری، مسئلۀ بنیادین مشروطه‌سازی قدرت در ایران معاصر هرگز به‌طور کامل محقق نشد و این دشواره تاریخی تا به امروز ادامه یافته است. مسئلۀ اصلی این است که چرا باوجود وقوع انقلاب مشروطه و تدوین قانون اساسی، فرایند مشروطه‌سازی قدرت در ایران ناتمام ماند و به‌جای تحقق حکومت قانون، شاهد تداوم اشکال مختلف استبداد بودیم؟ نگارنده، از دستگاه مفهومی «وضعیت استثنا» به‌منظور واکاوی دشوارۀ «تعلیقِ مشروطیت» در تاریخ معاصر ایران بهره گرفته تا به این پرسش پاسخ دهد که کدام مؤلفه‌های اندیشگانی، نهادی و رویدادی، سبب‌ساز تعلیق انقلاب مشروطیت و چیرگی وضعیت استثنا در ایران معاصر گردید. با کاربست روشِ تبیین تاریخی، فرضیه پژوهش، بررسی و چنین یافت شد که انقلاب مشروطه ایرانی، به دلیل: 1. فقدان پیش‌زمینه‌های اندیشهای و فرهنگی در جامعه ایرانی؛ 2. تلنبار شدن رویدادهای بحران‌ساز و معلق کنندۀ مشروطیت اعم از رویدادهای داخلی و خارجی؛ 3. آماده نبودن بسترهای نهادی، در دامِ استثنا افتاد و به تعلیق کشانده شد.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_225132_19fbaad18ad2a2d37552b4debc354aa1.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250522Convergence and Divergence of Religious and Secular Intellectuals after the Islamic Revolutionهمگرایی و واگرایی روشنفکران دینی و عرفی پس از انقلاب اسلامی19321221949010.22034/fademo.2025.510189.1091FAگیتیپورزکیاستادیار اندیشه سیاسی در اسلام، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20250304The two streams of religious and secular intellectuals have experienced varying relationships with each other throughout Iran's contemporary history. Understanding the developments in these transformations leads to a deeper understanding of Iran's contemporary history. The aim of this study is to examine the evolution of these relationships after the Islamic Revolution. Hence, the main question is what was the process of divergence and convergence between the two streams of secular and religious intellectuals after the revolution and which stream played a more prominent role in producing linguistic goods in the intellectual field? The study found that after the first decade of the revolution, when the linguistic goods of religious intellectuals were in convergence with the field of religion, the greatest distance was formed from the secular intellectuals. However, in the 1970s and 1980s, religious intellectuals, in a flourishing and independence from the field of jurisprudence, were able to turn to creating ideas and linguistic goods that attempted to make the compatibility of religion with the concepts of democracy and freedom, and human rights the symbolic capital of the intellectual field. After the 1990s, it was gradually the reproduction of the linguistic goods of secular intellectuals that once again became the symbolic capital of the field, and religious intellectuals increasingly spoke in the language and rhetoric of secular intellectuals. In answering the main question, Bourdieu's method and theory have been used.دو جریان روشنفکری دینی و عرفی در طول تاریخ معاصر ایران نسبت به هم روابط متغیری را تجربه کرده‌اند. فهم تحولات این دگرگونی‌ها به درک ژرف‌تری از تاریخ معاصر ایران منتهی می‌شود. در این پژوهش هدف آن است که تحول این روابط را در پس از انقلاب اسلامی مورد بررسی قرار دهیم. از این رو پرسش اصلی این است که فرایند واگرایی و همگرایی میان دو جریان روشنفکری عرفی و دینی پس از انقلاب چگونه بوده و نقش کدام جریان در تولید کالاهای زبانی میدان روشنفکری بارزتر بوده است؟ یافتۀ پژوهش آن است که پس از دهۀ اولیۀ انقلاب که کالاهای زبانی روشنفکری دینی در همگرایی با میدان مذهب قرار داشت بیشترین فاصله با روشنفکری عرفی شکل گرفت. اما در دهه‌های 70 و 80 روشنفکری دینی در یک شکوفایی و استقلال از میدان فقه توانست به خلق ایده‌ها و کالاهای زبانی روی آورد که می‌کوشید سازگاری دین با مفاهیم دموکراسی و آزادی، و حقوق بشر را به سرمایۀ نمادین میدان روشنفکری تبدیل کند. پس از دهۀ 90 به تدریج، این بازتولید کالاهای زبانی روشنفکران عرفی بود که دیگربار به سرمایۀ نمادین میدان تبدیل شد، و روشنفکران دینی هرچه بیشتر با زبان و کلام روشنفکران عرفی سخن گفتند. در پاسخ به پرسش اصلی از روش و نظریۀ بوردیو بهره گرفته شده است.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_219490_b9f731d1c201f360a16397b550fbf96e.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621Analysis of the Efficiency Indicators of the Political System of the Islamic Republic of Iran from the Perspective of Ayatollah Khameneiتحلیل شاخص های کار آمدی نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران از منظر مقام معظم رهبری21324122129810.22034/fademo.2025.510361.1090FAاحسانمنیعیدانشجوی دکترای انقلاب اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.0009-0007-5167-7766علیرجب زادهاستادیار دانشکده الهیات، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایرانJournal Article20250310In this study, the effectiveness indicators of the political system of the Islamic Republic of Iran from the perspective of the Supreme Leader have been analyzed by examining his speeches and statements. The research method is analytical-descriptive and the main goal is to identify, explain, maintain and promote indicators that, by emphasizing them, can improve the effectiveness of the political system based on the absolute authority of the jurist and religious democracy. By presenting a comprehensive and integrated perspective, this study helps to better understand the dimensions of the effectiveness of the political system of the Islamic Republic of Iran. By examining the speeches of the leader on the issue of effectiveness, we came to the conclusion that effectiveness from his perspective can be examined at 4 levels, which are: effectiveness at the level of 1) ideology, 2) structure, 3) agency, 4) performance. By analyzing his words at four levels, this conclusion was reached: it is an efficient system that pays attention to characteristics such as correct ideology, structural flexibility, use of current experiences and sciences, justice-centeredness, accountability and criticality, meeting needs, specialization, justice-based structure, meritocracy, simplicity, courage, legalism, political awareness, insight, public satisfaction, social welfare, popular participation, unity, elimination of deprivation, national dignity, spirit of self-confidence, preservation of independence, etc., and is in a position to institutionalize them within itself.در این پژوهش به تحلیل شاخص‌های کارآمدی نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران از منظر مقام معظم رهبری، به بررسی سخنرانی‌ها و بیانات ایشان پرداخته شده است. روش تحقیق، تحلیلی-توصیفی بوده و هدف اصلی مقاله شناسایی، تبیین، حفظ و ارتقای شاخص‌هایی است که با تأکید بر آنها، میتوان کارآمدی نظام سیاسی مبتنی بر ولایت مطلقه فقیه و مردم‌سالاری دینی را ارتقا داد. این پژوهش با ارائه یک دیدگاه جامع و تلفیقی، به فهم بهتر ابعاد کارآمدی نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران کمک می‌کند. از منظر ایشان کارآمدی در چهار سطح قابل تحلیل است که عبارتند از: کارآمدی در سطح، ایدئولوژی، ساختار، کارگزار و عملکرد. هرکدام از این سطوح، در جامعه آماری مدنظر در تحقیق، دارای شاخص‌هایی برای کارآمدی نظام است که با بررسی آنها این نتیجه حاصل شد، نظامی کار آمدست که به شاخصه‌هایی مانند ایدئولوژی صحیح، انعطاف ساختار، استفاده از تجربیات و علوم روز، عدالت محوری، پاسخگویی و انتقادپذیری، تأمین نیازها، تخصص گرایی، ساختار مبتنی بر عدالت، شایسته‌سالاری، ساده‌زیستی، شجاعت، قانون‌گرایی، آگاهی سیاسی، بصیرت، رضایت عمومی، رفاه اجتماعی، مشارکت مردمی، اتحاد، محرومیت‌زدایی، عزت ملی، روحیه اعتمادبه‌نفس، حفظ استقلال و... توجه دارد و در مقام نهادینه کردن آنها در خود است.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_221298_5b6d6c01c8a27f04c9280e1c50307d07.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621The Disorientation of the Political in the Field of the Islamic Republic of Iran: In Search of a Solutionسرگردانی امر سیاسی در میدان جمهوری اسلامی ایران: در جستجوی یک راه حل24326622433510.22034/fademo.2025.522781.1107FAمنصورانصاریاستادیار گروه اندیشه سیاسی در اسلام،
پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران0000-0001-9664-6452Journal Article20250303The political in the Islamic Republic of Iran is disoriented and troubled. Nearly five decades after the Islamic Revolution, political elites and leaders have not reached a shared understanding or intersubjective consensus on the nature and essence of the political. Consequently, depending on the evolving conditions of each period, they have adopted different and sometimes contradictory approaches to the political. In the first decade, politics was explicitly equated with a pact of brotherhood and fraternity, while in later decades, it was framed in terms of friend and enemy, and at times, political disagreements were attributed merely to differences in taste. This article seeks to answer the question of what underlies the political disorder and the intense rivalries among political institutions in the Islamic Republic. Through episodic and conceptual examination, we argue that much of this disorder originates from a lack of understanding or a fundamental misinterpretation of the very concept of the political. In the conclusion, we propose agonistic politics as a potential solution in contrast to non-political, post-political, and antagonistic alternatives. The method of this article is descriptive, analytical, and prescriptive.امر سیاسی در نظام جمهوری اسلامی ایران سرگردان و مشوش است. با گذشت نزدیک به پنج دهه از انقلاب اسلامی، نخبگان و رهبران سیاسی هنوز در خصوص ماهیت و انتیک امر سیاسی درک و فهم مشترک و به همین دلیل توافق و اجماع بین الاذهانی دست نیافته‌اند. ازاین‌رو، بسته به شرایط متحول دوران به گونه‌های متفاوت و بعضاً متعارضی از امر سیاسی روی آورده‌اند. در دهۀ نخست آشکارا سیاست را با پیمان اخوت و برادری یکسان گرفتند و در دهه‌های بعد دوست و دشمن و گاهی در این میان اختلافات را نتیجه سلیقه دانسته‌اند. در این مقاله در پاسخ به این سؤال که نابسامانی سیاسی در رقابت‌های سیاسی و منازعات شدید میان نهادهای سیاسی ناشی از چیست؟ تلاش شده تا از طریق بررسی‌های اپیزودیکی اندیشهای نشان داده شود که بخش زیادی از این نابسامانی ریشه در عدم فهم یا درک نادرست از خود مفهوم امر سیاسی است. به همین سان در بخش نتیجه‌گیری با طرح سیاست اگونیستی به‌عنوان جایگزین گزینه‌های ناسیاسی، پساسیاسی و آنتاگونیسم یک امکان برون‌رفت را مطرح کرده‌ایم. روش این مقاله توصیفی- تحلیلی و تجویزی است.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_224335_28f9828ecbf88d044127114d93b7c881.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621The Discursive Transformation of Religious Reformism and the Islamic Revolutionتحول گفتمانی اصلاح‌طلبی مذهبی و انقلاب اسلامی26728722474610.22034/fademo.2025.527514.1114FAفردینقریشیاستاد علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20250407This article aims to investigate the relationship between the theoretical developments within the religious reformist movement and the Islamic Revolution. Within this framework, the Islamic Revolution of Iran is presented as a product of the discursive transformation of religious reformism. The research methodology is a combination of textual interpretation, discourse analysis, and historical process tracing . Using these methods, the historical, theoretical, and discursive trajectory of reformism in Iran has been examined, and the formation of three main reformist discourses—namely, the discourses of Expediency, Compromise, and Debate—has been analyzed. The most significant finding of the article is that the Debate discourse played a primary role in shaping the ideology of the Revolution, redefining goals such as freedom, independence, and justice by reinterpreting Islamic concepts within a revolutionary framework. However, in the post-Revolutionary period, a lack of theoretical development for governing the country and the transformation of global discourse led to the decline of this discourse and necessitated its reconsideration.هدف این مقاله بررسی نسبت تحولات نظری جریان اصلاح‌طلبی مذهبی با انقلاب اسلامی است. در این چهارچوب انقلاب اسلامی ایران محصول تحول گفتمانی اصلاح‌طلبی مذهبی معرفی شده است. روش پژوهش، ترکیبی از تفسیر متون، تحلیل گفتمان و ردیابی فرایندهای تاریخی است. با استفاده از این روش‌ها سیر تاریخی، فکری و گفتمانی اصلاح‌طلبی در ایران مورد بررسی واقع شده و نحوۀ تکوین سه گفتمان اصلی اصلاح‌طلبی، یعنی گفتمان‌های مصلحت، مصالحه و مناظره مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است. مهمترین یافتۀ مقاله آن است که گفتمان مناظره نقش اصلی در شکل‌گیری ایدئولوژی انقلاب داشته و اهدافی چون آزادی، استقلال و عدالت را با بازخوانی مفاهیم اسلامی در چهارچوبی انقلابی بازتعریف کرده است؛ در دوران پس از پیروزی انقلاب، ضعف در نظریه‌پردازی برای مدیریت کشور و تغییر گفتمان جهانی، موجب افول این گفتمان و ضرورت بازاندیشی در آن شده است.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_224746_dcfa793f7a6a1280a7acd6a06a175819.pdfپژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامیانقلاب پژوهی3041-87043520250621Changes in Modern Education in the Two Decades Leading up to the Islamic Revolution, with an Emphasis on Educational Televisionتغییرات آموزش و پرورش نوین در دو دهه ی منتهی به انقلاب اسلامی، با تاکید بر تلویزیون آموزشی28931722366810.22034/fademo.2025.517631.1100FAانسیهباصریکارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایران0009-0001-2754-9234سید محمودسادات بیدگلیدانشیار تاریخ انقلاب اسلامی، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایرانJournal Article20250322The change and evolution in the structure of Iran's education system, which started with new laws at the end of the Qajar era, continued with new policies during the first Pahlavi era. During the era of Mohammad Reza Shah Pahlavi, along with the modernization of the educational system, educational television was also put into operation. However, the findings of the present research, which was conducted with a historical method and an analytical approach based on library sources and new documents, indicate that, despite the wide-scale advertising and space-building, educational programs during the reign of Mohammad Reza Shah, due to limited financial resources, lack of electricity in small towns, Cities, villages, the lack of educational facilities such as television and related equipment, and the lack of familiarity of teachers with educational technology caused the structure of the new educational system to not achieve much success in practice. achieve much success in practiceتعلیم و تربیت انسان‌ها در فرهنگ‌ها و زمان‌های مختلف به صورت‌های متفاوتی اعمال می‌شود و فرهنگ عمومی، فرهنگ غالب در سطح اجتماع است. در بین مراکز آموزشی و فرهنگی، مدرسه و نوع آموزش در آن نیز اثری خاص وویژه در زندگی اجتماعی یک ملت دارد و بالندگی و پویایی جامعه تا حد بسیار بالایی در ارتباط مستقیم با ارتقاء نظام آموزش و پرورش است. تغییر و تحول در ساختار نظام آموشی ایران که از اواخر دوران قاجار با وضع قوانین جدید آغاز شده بود، در دوران پهلوی اول ودوم با اتخاذ سیاستهای جدید ادامه یافت. در دوران محمدرضا شاه پهلوی همگام با مدرن سازی نظام آموزشی، تلویزیون آموزشی نیز به بهره‌برداری رسید. یافته‌های پژوهش حاضر که با روش تاریخی و با رویکرد تحلیلی برپایه‌ی منابع کتابخانه ای و اسناد نویافته انجام شده است، نشان می‌دهد که علی‌رغم فضاسازی‌ها و تبلیغات گسترده، برنامه‌های آموزشی دوران سلطنت محمدرضا شاه به دلیل محدود بودن منابع مالی، نبود برق در شهرهای کوچک، شهرستان‌ها، قریه‌ها، کمبود امکانات آموزشی همانند تلویزیون و تجهیزات متعلق به آن و عدم آشنایی معلمین با تکنولوژی آموزشی سبب شد که ساختار نظام آموزشی نوین در عمل توفیق چندانی کسب نکند وناکام بماند.https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_223668_c0ba8f6cf6daf40843f9107a197149bc.pdf