پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی انقلاب پژوهی 3041-8704 4 7 2026 05 22 The Role of Religious Leadership in Transitioning Society from Structural Decline to Civilizational Flourishing after the Islamic Revolution نقش رهبری دینی در انتقال جامعه از انحطاط ساختاری به تعالی تمدنی پس از انقلاب اسلامی 165 190 235589 10.22034/fademo.2025.557086.1163 FA فهیمه روح‌الهی دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه باقرالعلوم، قم، ایران. محمد اکبری استادیار، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. Journal Article 2025 11 04 Contemporary Iranian history is replete with experiences of structural decline during the Qajar and Pahlavi eras- periods in which the adoption of Western models, political despotism, institutional corruption, and the systematic marginalization of Islam distanced society from its religious identity and the path toward civilizational progress. In response to this trajectory, the Islamic Revolution of 1979, led by Imam Khomeini and sustained through the thought and stewardship of the Supreme Leader (Ayatollah Khamenei), marked a turning point in the reconstruction of legitimacy, independence, and spirituality in Iranian society. The central research question is to explain how Iranian society transitioned from the structural decay of the former regimes to civilizational advancement after the Revolution. Employing a qualitative approach and descriptive-analytical method, this study draws on documentary analysis of historical-political texts, library sources, and the statements of the Revolution's leaders to examine the indicators of decline under the Qajar and Pahlavi dynasties, alongside the intellectual and practical achievements of the Islamic Revolution. The findings reveal that the model of social transformation after the Revolution rests on two pillars: "religious leadership" and "divine ideology." Imam Khomeini, through his theory of Velayat-e Faqih (Guardianship of the Jurist), positioned religion at the core of political authority and replaced hereditary monarchical legitimacy with divine legitimacy. The Supreme Leader has further advanced this direction through the "Second Phase of the Revolution Statement" and the strategy of "Jihad of Clarification," steering the Revolution toward "Islamic civilization-building." Based on an analysis of the documents and statements of both leaders, the study concludes that the Islamic Revolution, by reviving faith, justice, religious democracy, knowledge, and spirituality, has successfully propelled Iranian society from the dependency and stagnation of the Qajar and Pahlavi eras toward civilizational self-confidence and spiritual dynamism. تاریخ معاصر ایران سرشار از تجربه‌های انحطاط ساختاری در دوره‌های قاجار و پهلوی است؛ دوره‌هایی که به دلیل تبعیت از الگوهای غربی، استبداد سیاسی، فساد ساختاری و اسلام‌زدایی، جامعه را از هویت دینی و مسیر تعالی تمدنی دور ساختند. در برابر این روند، انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ به رهبری امام خمینی و تداوم آن در اندیشه و مدیریت مقام معظم رهبری، نقطه عطفی در بازسازی مشروعیت، استقلال و معنویت جامعه بود. مسئله اصلی پژوهش، تبیین چگونگی گذار جامعه از انحطاط ساختاری حکومت‌های پیشین به تعالی تمدنی پس از انقلاب اسلامی است. این تحقیق با رویکرد کیفی و روش توصیفی- تحلیلی، بر پایه تحلیل اسنادی و متون تاریخی- سیاسی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و بیانات رهبران انقلاب، شاخصه‌های انحطاط قاجار و پهلوی و دستاوردهای انقلاب اسلامی را در دو ساحت اندیشه و عمل بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد الگوی تحول اجتماعی پس از انقلاب بر دو مؤلفه «رهبری دینی» و «ایدئولوژی الهی» استوار بوده است. امام خمینی با طرح نظریه ولایت‌فقیه، دین را در متن قدرت سیاسی قرار داد و مشروعیت الهی را جایگزین مشروعیت موروثی سلطنتی ساخت. مقام معظم رهبری نیز با تبیین «بیانیه گام دوم انقلاب» و راهبرد «جهاد تبیین»، مسیر انقلاب را به‌سوی «تمدن‌سازی اسلامی» هدایت کرد. بر اساس تحلیل اسناد و بیانات دو رهبر، انقلاب اسلامی با احیای ایمان، عدالت، مردم‌سالاری دینی، علم و معنویت، توانست جامعه ایران را از وابستگی و رکود دوره قاجار و پهلوی به خودباوری تمدنی و پویایی الهی سوق دهد.

https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_235589_bc23e7144ea6e98facbc03fffe24a1cb.pdf