پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی انقلاب پژوهی 3041-8704 3 6 2025 11 22 The Evolution of the Islamist Intellectual-Political Movement during the Second Pahlavi Era: From Fada'iyan-e Islam to the Islamic Coalition Societies فرایند تحول جریان فکری‌ـ ‌سیاسی اسلام‌گرایان در دورۀ پهلوی دوم: از فدائیان اسلام تا هیأت‌های مؤتلفه اسلامی 51 74 233798 10.22034/fademo.2025.548874.1150 FA علی مرادی بهمئی استادیار علوم سیاسی، گروه معارف، دانشگاه افسری امام حسین(ع)، تهران، ایران. 0009-0009-8162-8599 بهنام رشیدی زاده استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده مطالعات سیاسی، پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق (ع)، قم، ایران. Journal Article 2025 09 24 <span style="font-size: 13.0pt; line-height: 107%; font-family: 'Calibri',sans-serif; mso-ascii-theme-font: minor-latin; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-fareast-theme-font: minor-latin; mso-hansi-theme-font: minor-latin; mso-bidi-font-family: 'B Zar'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">Islamism, as one of the most significant intellectual and political currents in contemporary Iran, played a fundamental role in the socio-political developments, especially during the Second Pahlavi period. Confronted with the Pahlavi modernization process, this movement sought both to preserve the religious identity of society and to redefine the relationship between tradition and modernity within the framework of political Islam. The importance of investigating this subject lies in the fact that a precise understanding of the internal transformations of the Islamist movement makes it possible to recognize the historical context for the emergence of the Islamic Revolution and the subsequent discursive developments. The main research question addressed by this study is: What trajectory of transformation, in terms of ideology, organization, and political action, did the Islamist movement undergo during the Second Pahlavi era? Accordingly, this study adopts a qualitative approach, employing the “political current analysis” method to examine the transformation of this movement from the emergence of Fada'iyan-e Islam to the formation of the Islamic Coalition Societies. Research data have been collected through documentary study and content analysis of historical sources. The findings indicate that Islamism during this period evolved from a reactive and radical movement toward greater organization and institutionalization in the form of cohesive associations. This metamorphosis paved the way for its influential role in the Islamic Revolution.</span> <span lang="AR-SA" style="font-size: 13.0pt; font-family: 'B Zar'; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman'; mso-fareast-font-family: Calibri; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman'; mso-bidi-language: AR-SA;">اسلام‌گرایی به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جریان‌های فکری ـ سیاسی ایران معاصر، نقشی اساسی در تحولات سیاسی ـ اجتماعی به‌ویژه در دورۀ پهلوی دوم ایفا کرده است. این جریان در مواجهه با فرایند مدرنیزاسیون پهلوی، ضمن تلاش برای حفظ هویت دینی جامعه، به بازتعریف نسبت سنت و تجدد در قالب گفتمان اسلام سیاسی پرداخت. اهمیت مطالعه این موضوع ازآن‌روست که فهم دقیق دگرگونی‌های درونی جریان اسلام‌گرا، شناخت بسترهای تاریخی شکل‌گیری انقلاب اسلامی و تحولات گفتمانی پس‌ازآن را ممکن می‌سازد. سؤال محوری این پژوهش آن است که جریان اسلام‌گرا در دورۀ پهلوی دوم چه فرایند تحولی را از نظر ایدئولوژی، سازمان‌دهی و عمل سیاسی پشت سر گذاشته است؟ براین‌اساس، تحقیق حاضر با رویکرد کیفی و با بهره‌گیری از روش «جریان‌شناسی سیاسی» به تحلیل تحولات این جریان از ظهور فدائیان اسلام تا شکل‌گیری هیأت‌های مؤتلفه اسلامی می‌پردازد. داده‌های پژوهش از طریق مطالعه اسنادی و تحلیل محتوای منابع تاریخی گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که اسلام‌گرایی در این دوره از یک حرکت واکنشی و رادیکال به سمت سازمان‌یافتگی و نهادینه‌ شدن در قالب تشکل‌های منسجم تحول یافت و این دگردیسی زمینه‌ساز نقش‌آفرینی مؤثر آن در انقلاب اسلامی گردید.</span> https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_233798_aa217f84b4d0bd2234146ae061c5294c.pdf