پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی انقلاب پژوهی 3041-8704 3 6 2025 12 21 A Comparative Study of the Nature of the Protests in Iran From 2009 to 2019 بررسی مقایسه‌ای ماهیت اعتراضات 1388 تا 1398 ایران 101 126 232384 10.22034/fademo.2025.531804.1125 FA قربانعلی قربان زاده سوار دانشیار گروه علوم سیاسی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران. 0009-0007-4053-695X محمد کامکاری دانشجو دکتری علوم سیاسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران 0000-0001-5130-5582 Journal Article 2025 06 30 Social and political transformations often emerge through popular protests, reflecting public discontent and structural weaknesses in political and social systems. In Iran, the period from 2009 to 2019 witnessed three major protest waves: the Green Movement (June 2009), the December 2017–January 2018 unrest, and the November 2019 protests triggered by a sudden fuel price hike. This study examines their core similarities and differences, hypothesizing an evolution in nature-from political to economic, and ultimately socio-economic. Using a descriptive-analytical and comparative library-based approach, the research draws on media reports and academic sources. The 2009 protests were primarily political, centered in Tehran and major cities, led by urban youth, students, and the middle class demanding electoral legitimacy and civil rights. In contrast, the 2017- 2018 protests arose from economic grievances—unemployment, corruption, and inflation- and were leaderless, non-ideological, and rooted in marginalized urban and provincial areas. Participants were largely workers and unemployed youth. The 2019 protests, sparked fuel price increase, rapidly spread across 24 provinces-including small towns and rural regions-expressing deep socio-economic frustration. Comparative analysis reveals a clear shift: early protests emphasized political rights, while later ones focused on economic survival. Geographically, unrest expanded from 8 provinces in 2009 to 24 in 2019. Findings indicate that socio-economic distress has become the main driver of instability. The study concludes that unmet livelihood demands increasingly fuel mass dissent. It recommends that Iranian authorities prioritize structural economic reforms, reduce corruption, strengthen social protections, and enhance transparency in decision-making to restore public trust and prevent future cycles of unrest. تحولات اجتماعی و سیاسی در جوامع انسانی گاهی در قالب اعتراض‌های مردمی بروز می‌یابد؛ اعتراض‌هایی که افزون بر بازتاب نارضایتی عمومی، آینه‌ای از چالش‌های ساختاری نظام‌های سیاسی و اجتماعی نیز هستند. ایران نیز در بازه‌ زمانی ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۸ شاهد چنین تحولاتی بوده است. سؤال اصلی پژوهش این است: اعتراض‌های ایران در سال‌های ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۸ چه شباهت‌ها و تفاوت‌های ماهوی با یکدیگر دارند؟ فرضیۀ پژوهش آن است که ماهیت اعتراض‌ها از سیاسی به اقتصادی و سپس به ترکیبی از مطالبات اقتصادی‌ـ ‌اجتماعی تغییر یافته است. روش پژوهش، تحلیلی‌ـ‌کتابخانه‌ای و مبتنی بر داده‌های موجود، گزارش‌های رسانه‌ای و مطالعات منتشرشده است. جنبش سبز ماهیتی سیاسی داشت و عمدتاً در تهران و شهرهای بزرگ رخ داد؛ شرکت‌کنندگان آن جوانان شهری، دانشجویان و طبقۀ متوسط بودند که در پی حقوق سیاسی و مشروعیت انتخاباتی بودند. در مقابل، اعتراض‌های دی‌ماه ۱۳۹۶ ریشه در مشکلات اقتصادی، فساد و بیکاری داشت؛ بدون رهبری، غیر ایدئولوژیک و بیشتر در مناطق حاشیه‌ای و کارگری رخ داد. شرکت‌کنندگان اصلی آن را کارگران و جوانان بیکار تشکیل می‌دادند. اعتراض‌های آبان ۱۳۹۸ نیز در پی افزایش ناگهانی قیمت بنزین شکل گرفت و با ماهیتی اقتصادی‌ـ ‌اجتماعی در ۲۴ استان کشور گسترش یافت. در نتیجه، مقایسه‌ این سه دوره نشان می‌دهد که ماهیت اعتراض‌ها از سیاسی به اقتصادی‌ـ‌ اجتماعی تحول یافته و گسترۀ جغرافیایی آن‌ها نیز افزایش یافته است. براین‌اساس، پیشنهاد می‌شود دولت و نظام سیاسی توجه جدی‌تری به مطالبات اقتصادی و معیشتی مردم داشته باشند و اصلاحات ساختاری و شفافیت در تصمیم‌گیری‌ها را در دستور کار قرار دهند.

https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_232384_4298dc6d530c811632efe76f0d89c92a.pdf