پژوهشکده امام خمینی(س) و انقلاب اسلامی انقلاب پژوهی 3041-8704 3 6 2025 12 21 The Role of Religiosity in Shaping Political Violence or Tolerance in Post Revolutionary Iran: A Case Study of Tehran نقش دینداری در ایجاد خشونت یا مدارای سیاسی در ایران پساانقلابی (مطالعه موردی در شهر تهران) 223 250 231708 10.22034/fademo.2025.529846.1121 FA جواد نصیری اوانکی دانشجوی دکتری علوم سیاسی، گرایش مسائل ایران، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. حجت الله درویش پور استادیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. مجتبی مقصودی استاد گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 2025 07 08 The issue of religion and religiosity in contemporary Iran has remained a subject of sustained scholarly interest, especially in light of significant transformations within the country and the broader international context. Alongside the fluctuations in religious adherence across generations, the influence of the level and type of religiosity-understood through public perceptions and attitudes toward religion- on other cultural, social, and political variables represents a compelling area of inquiry. One of these dependent variables, which carries importance in all societies and particularly in post-revolutionary Iranian society, is the level of political violence and political tolerance both among the general public and within governing structures. From a sociological and political science perspective, this study first explores theoretical and empirical dimensions of religiosity and the attitudes it fosters among different social groups. The innovative contribution of this research lies in its examination of the relationship between religious attitudes and the extent of political violence and tolerance in Iranian society. Drawing upon theories from political science, sociology, and peace studies, the study employs a survey-based methodology using a structured questionnaire administered to a sample of 405 respondents in Tehran. The findings suggest that the type of religiosity an individual adheres to plays a significant role in either promoting or mitigating political violence and tolerance. In particular, those who hold a post-traditional interpretation of religion rooted in personal experience tend to show greater tolerance in political matters and oppose various forms of violence and political authoritarianism in society. مسئلۀ دین و دین‌داری در ایران امروز، با توجه به تحولات رخ داده در داخل کشور و جهان خارج، همواره مورد توجه پژوهشگران قرار دارد. به‌موازات بررسی فرازوفرودهای دین‌داری در نسل‌های مختلف مردم، تأثیر میزان و نوع دین‌داری، از منظر نگرش مردم به دین، بر مؤلفه‌های فرهنگی، اجتماعی و سیاسی نیز اهمیت دارد و نتایج آن می‌تواند برای پژوهشگران موضوعی جذاب و برای تصمیم‌سازان راهگشا باشد. یکی از این متغیرهای وابسته که در همه جوامع و به‌ویژه جامعه ایران پساانقلابی اهمیت دارد، میزان خشونت سیاسی و تساهل و مدارای سیاسی از سوی آحاد مردم و حاکمیت است. این پژوهش از منظر جامعه‌شناسانه و سیاست‌پژوهانه، ابتدا به مطالعه نظری و تجربی موضوع دین‌داری و نگرش ناشی از آن در بین اقشار مختلف مردم می‌پردازد؛ در ادامه نوآوری پژوهش حاضر در بررسی رابطه میان نگرش به دین‌داری و میزان خشونت و مدارای سیاسی در جامعۀ ایران است. این پژوهش به‌صورت توصیفی و با بهره‌گیری از روش کتابخانه‌ای انجام شده و داده‌ها از طریق یک پرسشنامه محقق ‌ساخته گردآوری شده‌اند. حجم نمونه شامل ۴۰۵ نفر از شهروندان ساکن تهران بوده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نوع دین‌داری نقشی معنادار در افزایش یا کاهش سطح خشونت و میزان مدارای سیاسی ایفا می‌کند. به‌ویژه افرادی که دین‌داریشان بر پایۀ تجربۀ شخصی و قرائتی نوگرا از دین شکل گرفته است، در مواجهه با مسائل سیاسی، تساهل و رواداری بیشتری از خود نشان می‌دهند و مخالفت شدیدتری با خشونت و اقتدارگرایی سیاسی در جامعه دارند.

https://trs.ri-khomeini.ac.ir/article_231708_fcd01ec348bd27ad69d5eeaf7969e792.pdf